Το ιδιοκτησιακό ζήτημα στην Αλβανία μετά τον Χότζα και η περιπέτεια των περιουσιών της Ελληνικής Μειονότητας

του Χάρη Στεργίου

Η πτώ­ση του κομ­μου­νι­στι­κού καθε­στώ­τος του Enver Hoxha το 1991 δεν σήμα­νε μόνο τη μετά­βα­ση της Αλβα­νί­ας στη δημο­κρα­τία και την οικο­νο­μία της αγο­ράς. Άνοι­ξε επί­σης ένα από τα πιο σύν­θε­τα και ακαν­θώ­δη ζητή­μα­τα της μετα­κομ­μου­νι­στι­κής επο­χής: το ζήτη­μα της ιδιο­κτη­σί­ας της γης και των ακινήτων.

Για δεκα­ε­τί­ες, το καθε­στώς είχε καταρ­γή­σει ουσια­στι­κά την ιδιω­τι­κή ιδιο­κτη­σία. Αγρο­τι­κές εκτά­σεις, κατοι­κί­ες, επι­χει­ρή­σεις και βοσκό­το­ποι είχαν περά­σει στο κρά­τος ή στους συνε­ται­ρι­σμούς. Όταν το σύστη­μα κατέρ­ρευ­σε, εκα­τομ­μύ­ρια στρέμ­μα­τα γης βρέ­θη­καν χωρίς σαφές ιδιο­κτη­σια­κό καθε­στώς, ενώ συχνά έλει­παν τίτλοι, κτη­μα­το­λο­γι­κά στοι­χεία και ιστο­ρι­κά αρχεία.

Η «βόμ­βα» της μετα­κομ­μου­νι­στι­κής περιόδου

Η αλβα­νι­κή πολι­τεία επέ­λε­ξε τη δεκα­ε­τία του 1990 να δια­νεί­μει μεγά­λο μέρος της γης στους καλ­λιερ­γη­τές που την χρη­σι­μο­ποιού­σαν εκεί­νη τη στιγ­μή, αντί να την επι­στρέ­ψει στους προ­πο­λε­μι­κούς ιδιο­κτή­τες. Η επι­λο­γή αυτή δημιούρ­γη­σε χιλιά­δες συγκρούσεις.

Σε πολ­λές περιο­χές εμφα­νί­στη­καν πολ­λα­πλοί διεκ­δι­κη­τές για το ίδιο ακί­νη­το. Παράλ­λη­λα, η αδυ­να­μία του κρά­τους να δημιουρ­γή­σει αξιό­πι­στο κτη­μα­το­λό­γιο, η δια­φθο­ρά και οι αυθαί­ρε­τες κατα­πα­τή­σεις επι­δεί­νω­σαν την κατά­στα­ση. Ακό­μη και σήμε­ρα διε­θνείς οργα­νι­σμοί θεω­ρούν ότι τα δικαιώ­μα­τα ιδιο­κτη­σί­ας παρα­μέ­νουν ένα από τα σημα­ντι­κό­τε­ρα προ­βλή­μα­τα του αλβα­νι­κού κράτους.

Για­τί η Ελλη­νι­κή Μειο­νό­τη­τα βρέ­θη­κε στο επίκεντρο

Το πρό­βλη­μα αφο­ρά ολό­κλη­ρη την Αλβα­νία. Ωστό­σο, για την Ελλη­νι­κή Εθνι­κή Μειο­νό­τη­τα έλα­βε ιδιαί­τε­ρες δια­στά­σεις επει­δή οι περισ­σό­τε­ρες ελλη­νι­κές κοι­νό­τη­τες βρί­σκο­νται σε περιο­χές υψη­λής οικο­νο­μι­κής αξίας.

Οι περιο­χές της Χει­μάρ­ρα, των Αγί­ων Σαρά­ντα, του Δρό­πο­λη και του Φοι­νι­κί­ου δια­θέ­τουν παρα­θα­λάσ­σιες εκτά­σεις που μετά το 2000 απέ­κτη­σαν τερά­στια του­ρι­στι­κή αξία.

Οι εκπρό­σω­ποι της μειο­νό­τη­τας υπο­στη­ρί­ζουν ότι επί δεκα­ε­τί­ες το αλβα­νι­κό κράτος:

• καθυ­στε­ρεί την ανα­γνώ­ρι­ση τίτλων ιδιοκτησίας,
• αμφι­σβη­τεί παρα­δο­σια­κές ιδιοκτησίες,
• μετα­φέ­ρει εκτά­σεις στο Δημόσιο,
• προ­ω­θεί ανα­πτυ­ξια­κά σχέ­δια χωρίς προη­γού­με­νη επί­λυ­ση των ιδιο­κτη­σια­κών διαφορών.

Η πιο γνω­στή περί­πτω­ση είναι η Χει­μάρ­ρα, όπου επα­νει­λημ­μέ­να υπήρ­ξαν συγκρού­σεις για του­ρι­στι­κές επεν­δύ­σεις, απαλ­λο­τριώ­σεις και κατε­δα­φί­σεις κατοι­κιών. Το ελλη­νι­κό Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών έχει κατά και­ρούς καταγ­γεί­λει απο­φά­σεις της αλβα­νι­κής κυβέρ­νη­σης ως παρα­βί­α­ση των δικαιω­μά­των ιδιο­κτη­σί­ας των μελών της Ελλη­νι­κής Μειονότητας.

Η θέση της αλβα­νι­κής κυβέρνησης

Η κυβέρ­νη­ση του Edi Rama απορ­ρί­πτει τις κατη­γο­ρί­ες περί στο­χο­ποί­η­σης της Ελλη­νι­κής Μειονότητας.

Η επί­ση­μη θέση των Τιρά­νων είναι ότι το πρό­βλη­μα αφο­ρά όλους τους πολί­τες της Αλβα­νί­ας ανε­ξαρ­τή­τως εθνι­κής κατα­γω­γής και προ­έρ­χε­ται από το χάος που κλη­ρο­δό­τη­σε η μετα­κομ­μου­νι­στι­κή μετά­βα­ση. Η κυβέρ­νη­ση υπο­στη­ρί­ζει ότι προ­χω­ρά στην ενο­ποί­η­ση των κτη­μα­το­λο­γι­κών δεδο­μέ­νων και στην έκδο­ση νέων τίτλων ιδιο­κτη­σί­ας τόσο σε Έλλη­νες όσο και σε Αλβα­νούς κατοί­κους της νότιας Αλβανίας.

Τι έκα­νε η Ελλάδα

Από τις αρχές της δεκα­ε­τί­ας του 1990 μέχρι σήμε­ρα, όλες οι ελλη­νι­κές κυβερ­νή­σεις, ανε­ξαρ­τή­τως κόμ­μα­τος, έχουν θέσει το θέμα της Ελλη­νι­κής Μειο­νό­τη­τας στις διμε­ρείς σχέ­σεις με την Αλβανία.

Η ελλη­νι­κή διπλωματία:

• προ­χώ­ρη­σε σε δια­βή­μα­τα προς τα Τίρανα,
• έθε­σε το θέμα στην Ευρω­παϊ­κή Ένωση,
• συνέ­δε­σε την ευρω­παϊ­κή πορεία της Αλβα­νί­ας με τον σεβα­σμό των μειο­νο­τι­κών δικαιωμάτων,
• παρε­νέ­βη δημό­σια σε περι­πτώ­σεις κατε­δα­φί­σε­ων ή αμφι­σβη­τού­με­νων απαλλοτριώσεων,
• στή­ρι­ξε προ­σφυ­γές σε ευρω­παϊ­κούς θεσμούς και διε­θνείς οργανισμούς.

Η Αθή­να έχει επα­νει­λημ­μέ­να τονί­σει ότι η προ­στα­σία των περιου­σια­κών δικαιω­μά­των της Ελλη­νι­κής Μειο­νό­τη­τας απο­τε­λεί προ­ϋ­πό­θε­ση για την πλή­ρη ευρω­παϊ­κή ενσω­μά­τω­ση της Αλβανίας.

Για­τί πολ­λοί θεω­ρούν ανε­παρ­κή την ελλη­νι­κή στάση

Παρά τις διπλω­μα­τι­κές παρεμ­βά­σεις, πολ­λοί Βορειοη­πει­ρώ­τες και οργα­νώ­σεις της ομο­γέ­νειας θεω­ρούν ότι η Ελλά­δα δεν άσκη­σε ποτέ τη μέγι­στη δυνα­τή πίεση.

Οι επι­κρι­τές υπο­στη­ρί­ζουν ότι:

1. Η Αθή­να συχνά έδι­νε προ­τε­ραιό­τη­τα στη στα­θε­ρό­τη­τα των ελλη­νο­αλ­βα­νι­κών σχέσεων.
2. Το μετα­να­στευ­τι­κό και η οικο­νο­μι­κή συνερ­γα­σία υπε­ρί­σχυαν συχνά των μειο­νο­τι­κών ζητημάτων.
3. Δεν αξιο­ποι­ή­θη­κε πάντα απο­τε­λε­σμα­τι­κά το ευρω­παϊ­κό δια­πραγ­μα­τευ­τι­κό χαρ­τί της έντα­ξης της Αλβα­νί­ας στην ΕΕ.
4. Το ζήτη­μα σπά­νια απο­τέ­λε­σε κεντρι­κό θέμα της ελλη­νι­κής πολι­τι­κής αντιπαράθεσης.

Για­τί τα ελλη­νι­κά κόμ­μα­τα δεν ασχο­λού­νται περισσότερο;

Η απά­ντη­ση βρί­σκε­ται σε έναν συν­δυα­σμό παραγόντων:

1. Περιο­ρι­σμέ­νο εκλο­γι­κό ενδιαφέρον

Η Ελλη­νι­κή Μειο­νό­τη­τα της Αλβα­νί­ας δεν απο­τε­λεί μεγά­λο εκλο­γι­κό σώμα στην Ελλά­δα. Έτσι το θέμα σπά­νια καθο­ρί­ζει πολι­τι­κές εξελίξεις.

2. Διπλω­μα­τι­κές ισορροπίες

Οι κυβερ­νή­σεις φοβού­νται ότι μια υπερ­βο­λι­κά συγκρου­σια­κή πολι­τι­κή θα μπο­ρού­σε να οδη­γή­σει σε επι­δεί­νω­ση των σχέ­σε­ων με τα Τίρανα.

3. Ευρω­παϊ­κή προσέγγιση

Από τη δεκα­ε­τία του 2000 κυριάρ­χη­σε η αντί­λη­ψη ότι η έντα­ξη της Αλβα­νί­ας στις ευρω­παϊ­κές δομές θα οδη­γού­σε στα­δια­κά και στη βελ­τί­ω­ση της προ­στα­σί­ας των δικαιω­μά­των της μειονότητας.

4. Άλλες εθνι­κές προτεραιότητες

Τα ελλη­νο­τουρ­κι­κά, το Κυπρια­κό, η οικο­νο­μι­κή κρί­ση και το μετα­να­στευ­τι­κό συχνά επι­σκί­α­σαν το βορειοη­πει­ρω­τι­κό ζήτημα.

Τι θα μπο­ρού­σε να κάνει η Ελλάδα

Αρκε­τοί ανα­λυ­τές προτείνουν:

• Δημιουρ­γία μόνι­μου μηχα­νι­σμού παρα­κο­λού­θη­σης περιου­σια­κών υπο­θέ­σε­ων της μειονότητας.
• Συστη­μα­τι­κή νομι­κή υπο­στή­ρι­ξη προ­σφυ­γών στο Ευρω­παϊ­κό Δικα­στή­ριο Δικαιω­μά­των του Ανθρώπου.
• Σύν­δε­ση συγκε­κρι­μέ­νων κεφα­λαί­ων των εντα­ξια­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων της Αλβα­νί­ας με μετρή­σι­μη πρό­ο­δο στα ιδιο­κτη­σια­κά δικαιώματα.
• Ενί­σχυ­ση της παρου­σί­ας ελλη­νι­κών προ­ξε­νι­κών και νομι­κών υπη­ρε­σιών στις μειο­νο­τι­κές περιοχές.
• Συνερ­γα­σία με ευρω­παϊ­κούς θεσμούς για την ολο­κλή­ρω­ση δια­φα­νούς κτη­μα­το­λο­γί­ου στις περιο­χές της μειονότητας.

Συμπέ­ρα­σμα

Το περιου­σια­κό ζήτη­μα της Ελλη­νι­κής Μειο­νό­τη­τας δεν είναι απλώς μια διμε­ρής ελλη­νο­αλ­βα­νι­κή δια­φο­ρά. Απο­τε­λεί μέρος του γενι­κό­τε­ρου προ­βλή­μα­τος της ιδιο­κτη­σί­ας στην μετα­κομ­μου­νι­στι­κή Αλβα­νία. Ωστό­σο, λόγω της ιστο­ρι­κής παρου­σί­ας των Ελλή­νων στη Βόρεια Ήπει­ρο και της μεγά­λης οικο­νο­μι­κής αξί­ας των παρα­θα­λάσ­σιων εκτά­σε­ων, το θέμα απο­κτά ιδιαί­τε­ρη εθνι­κή και πολι­τι­κή βαρύτητα.

Τριά­ντα πέντε χρό­νια μετά την πτώ­ση του κομ­μου­νι­σμού, χιλιά­δες υπο­θέ­σεις παρα­μέ­νουν ανοι­χτές. Η επί­λυ­σή τους δεν απο­τε­λεί μόνο ζήτη­μα προ­στα­σί­ας μιας ιστο­ρι­κής μειο­νό­τη­τας, αλλά και δοκι­μα­σία για το κρά­τος δικαί­ου, τη δημο­κρα­τία και την ευρω­παϊ­κή προ­ο­πτι­κή της Αλβανίας

Βρεί­τε μας και στη σελί­δα μας στο Facebook: Η Αλβα­νία σήμερα