ΤΟ ΑΝΤΙΒΑΡΟ ΣΤΗ ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΤΗΣ ΜΙΣΘΩΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

του Βασί­λη Τακτικού

Το πιο σοβα­ρό πρό­βλη­μα που έχουν ν΄αντιμετωπίσουν οι κυβερ­νή­σεις μετά το τέλος της παν­δη­μί­ας, καθώς θα τελειώ­σει το πακέ­το των επι­δο­μά­των, είναι η συρ­ρί­κνω­ση της μισθω­τής εργα­σί­ας και έκρη­ξη της ανερ­γί­ας. Πολ­λές μικρο­με­σαί­ες επι­χει­ρή­σεις από χρό­νια δεν αντέ­χουν τον αντα­γω­νι­σμό, ιδιαί­τε­ρα στο χώρο του λια­νι­κού εμπο­ρί­ου, τώρα η παν­δη­μία έρχε­ται να δώσει την χαρι­στι­κή βολή στη βιω­σι­μό­τη­τά τους.
Επό­με­νο είναι μαζί με τους μικρο­με­σαί­ους εργο­δό­τες που χάνο­νται από την αγο­ρά, θα χαθεί και ένα σημα­ντι­κό μέρος της μισθω­τής εργα­σί­ας . Από την άλλη μεριά η άνο­δος του ηλε­κτρο­νι­κού εμπο­ρί­ου και της τηλερ­γα­σί­ας δεν φαί­νε­ται να μπο­ρεί ν΄αναπληρώσει άμε­σα τις απώ­λειες για μια σει­ρά από λόγους.
Κατ΄αρχή το ηλε­κτρο­νι­κό εμπό­ριο και η ψηφιο­ποί­ση της εργα­σί­ας καταρ­γεί ‘ένα μεγά­λο μέρος της δια­με­σο­λά­βη­σης τόσο μέσα στην αγο­ρά όσο και μέσα στη κρα­τι­κή και τρα­πε­ζι­κή γρα­φειο­κρα­τία. Για την ίδια μάζα του έργου χρειά­ζο­νται λιγό­τε­ροι πωλη­τές και γρα­φειο­κρά­τες και συνε­πώς λιγό­τε­ρη μισθω­τή εργα­σία. Η δια­με­σο­λά­βη­ση (οι μεσά­ζο­ντες) ήταν ένα μεγά­λο μέρος της οικο­νο­μί­ας απα­σχό­λη­σης και τώρα εμφα­νί­ζε­ται ως περιττό.
Το φαι­νό­με­νο αυτό παρου­σιά­ζε­ται για πρώ­τη φορά και είναι χαρα­κτη­ρι­στι­κό της μετά­βα­σης από τη 2η στην Τρί­τη βιο­μη­χα­νι­κή επα­νά­στα­ση. Οι νέες τεχνο­λο­γί­ες αλλά­ζουν τα δεδομένα.
Τα δια­νο­ή­μα­τα και θεω­ρί­ες της νεω­τε­ρι­κό­τη­τας δεν μπο­ρούν να εξη­γή­σουν την πολυ­πλο­κό­τη­τα του φαι­νο­μέ­νου όπως παρου­σιά­ζε­ται σήμε­ρα. Οι θεω­ρί­ες της αξί­ας τόσο του Ανταμ Σμίθ όσο και του Μάρξ επι­κε­ντρώ­νο­νται στην αξία της εργα­σί­ας ως προ­ϋ­πό­θε­ση για το κέρ­δος και στον αντα­γω­νι­σμό των επι­χει­ρή­σε­ων που μειώ­νει τις τιμές για τον κατα­να­λω­τή. Δεν λαμ­βά­νουν υπό­ψη την μεγά­λη μετα­τό­πι­ση της αγο­ράς εργα­σί­ας από τον πρω­το­γε­νή και δευ­τε­ρο­γε­νή τομέα στις υπη­ρε­σί­ες. Την έκτα­ση του κρά­τους και την υψη­λή φορο­λο­γία για να συντη­ρη­θεί το σύστη­μα σε ισορροπία.Δεν λαμ­βά­νουν υπό­ψη πως το κρά­τος εκεί­νη την περί­ο­δο ως εργο­δό­της είχε πολύ μικρό μερί­διο στην προ­σφο­ρά εργα­σί­ας. Δεν υπο­λο­γί­ζουν επί­σης την πνευ­μα­τι­κή ιδιο­κτη­σία που σήμε­ρα κυριαρ­χεί στην εκμε­τάλ­λευ­ση. Σε εκεί­νη την επο­χή τα εισο­δή­μα­τα από την έγγεια ιδιο­κτη­σία είχαν πτω­τι­κή τάση. Αργό­τε­ρα όμως με τη συγκε­ντρο­ποί­η­ση των πλη­θυ­σμών στα αστι­κά κέντρα, όταν η γη έγι­νε οικό­πε­δα απέ­κτη­σε το 20% τις αξί­ας των ακι­νή­των. Πολ­λοί πλού­τι­σαν από αυτή τη δια­δι­κα­σία. Τα ακί­νη­τα προ­σφέ­ρουν εισο­δή­μα­τα στους ιδιο­κτή­τες τους και από την άλλη γίνο­νται έγι­ναν εγγυ­ή­σεις για στε­γα­στι­κά και κατα­να­λω­τι­κά δάνεια, κι αυτό το ζήσα­με μέχρι να σκά­σει η οικο­νο­μι­κή φού­σκα του 2008.
Επο­μέ­νως, είναι μονο­διά­στα­τη η αντί­λη­ψη ότι μόνο με την μισθω­τή εργα­σία παρά­γε­ται αξία και υπε­ρα­ξία, αγνο­ώ­ντας την έκτα­ση και το κόστος του κρά­τους, τα χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κά και τους τόκους του κεφα­λαί­ου που δεσμεύ­ουν και τα ίδια κράτη.
Μέσα σ΄αυτό το φαύ­λο κύκλο τα κρά­τη υπερ­φο­ρο­λο­γούν όχι μόνο τους εργα­ζό­με­νους αλλά και τις μικρο­με­σαί­ες οι οποί­ες αδυ­να­τούν αντέ­ξουν τον αντα­γω­νι­σμό των μεγά­λων επι­χει­ρή­σε­ων που μπο­ρούν να εκμε­ταλ­λευ­τούν τις νέες αυτο­μα­το­ποι­η­μέ­νες τεχνο­λο­γί­ες αλλά και τις δυνα­τό­τη­τες να εκμε­ταλ­λεύ­ο­νται κεφά­λαια από μετο­χές στο χρη­μα­τι­στή­ριο. Το κυριό­τε­ρο από όλα την πνευ­μα­τι­κή ιδιο­κτη­σία και τις μονο­πω­λια­κές παντέ­ντες. Δια­φο­ρε­τι­κά λοι­πόν περι­θώ­ρια εκμε­τά­λευ­σης της μισθω­τής εργα­σί­ας υπάρ­χουν στη βάση από την κορυ­φή της πυρα­μί­δας. Η μισθω­τή εργα­σία έχει δια­βαθ­μί­σεις και δεν είναι ενιαία όπως στην άνθη­ση της βιο­μη­χα­νι­κής επα­νά­στα­σης που εκφρα­ζό­ταν από τα συν­δι­κά­τα. Στις μεγά­λες επι­χει­ρή­σεις αλλά και στο κρά­τος υπάρ­χουν αρκε­τοί υψη­λό­μι­σθοι μισθω­τοί αλλά και μισθοί πεί­νας με μερι­κή απα­σχό­λη­ση. Οι συν­θή­κες που δια­μορ­φώ­νο­νται με την ανερ­γία και τη μερι­κή απα­σχό­λη­ση δεν ευνο­ούν πλέ­ον το μαζι­κό κατα­να­λω­τι­σμό κι αυτό έχει αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις στις μικρές επι­χει­ρή­σεις που είναι ανα­γκα­σμέ­νες να λει­τουρ­γούν με μικρά κέρδη
Το κόλ­πο Grosso την τεχνη­τή διό­γκω­ση του κατα­να­λω­τι­σμού με τα δάνεια από τις τρά­πε­ζες το οποίο προ­σω­ρι­νά για δύο δεκα­ε­τί­ες είχε τονώ­σει το λια­νι­κό εμπό­ριο και τη διό­γκω­ση της μισθω­τής εργα­σί­ας απο­κα­λύ­φθη­κε το 2008 με τις γνω­στές συνέ­πειες. Την υπερ­χρέ­ω­ση στα νοι­κο­κυ­ριά από τις τρά­πε­ζες και στη συνέ­χεια τη διό­γκω­ση κρα­τι­κού χρέ­ους που ήλθε να καλύ­ψει σε πολ­λές περι­πτώ­σεις τις τρά­πε­ζες από την χρε­ω­κο­πία. Αυτό το κόστος το πλη­ρώ­νουν ήδη οι επό­με­νες γενιές.
Το μοντέ­λο λοι­πόν και καθε­στώς της μισθω­τής εργα­σί­ας ευνο­ή­θη­κε και κυριάρ­χη­σε στη 2η βιο­μη­χα­νι­κή επα­νά­στα­ση τη γραμ­μι­κή μαζι­κή παρα­γω­γή και την αστι­κο­ποί­η­ση του πληθυσμού.
Κυριάρ­χη­σε επί­σης για την δια­σφά­λι­ση που προ­σφέ­ρει ένα­ντι των ελεύ­θε­ρων επαγ­γελ­μά­των και της αυτο­α­πα­σχό­λη­σης. Οχι μόνο οι αγρό­τες αλλά και κάθε λογής βιο­τέ­χνες και επαγ­γελ­μα­τί­ες εγκα­τέ­λει­ψαν τις πρό­τε­ρες ασχο­λί­ες τους για την ασφά­λεια του μισθού. Οι μηχα­νές είχαν εκτο­πί­σει τους χει­ρώ­να­κτες με την ανά­πτυ­ξη της παρα­γω­γι­κό­τη­τας και αυτή η τεχνο­λο­γι­κή υπε­ρο­χή έδι­νε την δυνα­τό­τη­τα για πιο ικα­νο­ποι­η­τι­κούς μισθούς σε σχέ­ση με την χει­ρω­να­κτι­κή εργασία.
Είναι ενδει­κτι­κό σήμε­ρα ότι πολ­λά αγρο­τι­κά επαγ­γέλ­μα­τα δια­τη­ρού­νται χάρις τις επι­δο­τή­σεις της ΕΕ στο πλαί­σιο τη ΚΑΠ.
Συμπε­ρα­σμα­τι­κά ήταν αντι­κει­με­νι­κοί οι λόγοι της ανά­πτυ­ξης της μισθω­τής εργα­σία την περί­ο­δο της βιο­μη­χα­νι­κής επα­νά­στα­σης και αντι­κει­με­νι­κοί οι λόγοι της σημε­ρι­νής συρ­ρί­κνω­σης με όχη­μα τις νέες τεχνο­λο­γί­ες πλη­ρο­φο­ρι­κής, ψηφιο­ποι­ή­σεις δεδο­μέ­νων τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης και ρομπο­τι­κής που εκτο­πί­ζουν τα εργα­τι­κά χέρια.
Για τους πολ­λούς νέους η μισθω­τή εργα­σία σήμε­ρα δεν είναι επα­χθής, αλλά δυσεύ­ρε­τη και υπό αυτές τις συν­θή­κες συζη­τά­ει εναλ­λα­κτι­κά κάποιο επάγ­γελ­μα ως αυτο­α­πα­σχο­λού­με­νος. Εάν το σύστη­μα της αγο­ράς μπο­ρού­σε να προ­σφέ­ρει σ΄αυτές τις συν­θή­κες, νέες θέσεις εργα­σί­ας το σύστη­μα αυτό δεν θ΄ άλλα­ζε ποτέ για ιδε­ο­λο­γι­κούς λόγους και μόνο.
Μολα­ταύ­τα, οι κυρί­αρ­χες ιδε­ο­λο­γί­ες της κεντρο­δε­ξιάς και κεντρο­α­ρι­στε­ράς συγκλί­νουν στη δια­τή­ρη­ση της κυρί­αρ­χης σχέ­σης το καθε­στώς της μισθω­τής εργα­σί­ας. Και η εξή­γη­ση είναι ότι οι οργα­νώ­σεις των εργο­δο­τών και των εργα­ζο­μέ­νων θέλει να μεί­νει σ΄αυτό το καθε­στώς που θεω­ρεί πιο ασφα­λές. Τα κόμ­μα­τα δεν προ­πο­ρεύ­ο­νται αλλά ακο­λου­θούν. Το πρό­βλη­μα όμως είναι ότι ένα μέρος των εργο­δο­τών και ένα μέρος των εργα­ζο­μέ­νων προ­δί­δε­ται από αυτή την εμμο­νή. Οι μικρές επι­χει­ρή­σεις βάζουν λου­κέ­το και ένα μέρος των εργα­ζο­μέ­νων μένουν άνερ­γοι. Η συν­δι­κα­λι­στι­κή πίε­ση πετυ­χαί­νει το αντί­θε­το από το επι­διω­κό­με­νο απο­τέ­λε­σμα και έχει ως συνέ­πεια να κλεί­σουν πιο γρή­γο­ρα αυτές οι επι­χει­ρή­σεις. Το μοντέ­λο να ανα­λά­βουν οι εργα­ζό­με­νοι τις επι­χει­ρή­σεις που κλεί­νουν δεν είχε επι­τυ­χία όπου επι­χει­ρή­θη­κε. Η συνε­ται­ρι­στι­κή επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τα δια­πι­στώ­θη­κε από τον χρό­νο χρειά­ζε­ται νέους θεσμούς και από την άλλη μεριά απαι­τεί υψη­λό επί­πε­δο συνερ­γα­τι­κής συνεί­δη­σης και υπέρ­βα­ση του ατο­μι­σμού που συνη­θί­σα­με στο επ’ιπεδο της μισθω­τής εργα­σί­ας. Κατό­πιν πρέ­πει να εξε­τά­σου­με το πολι­τι­κό περι­βάλ­λον. ΟΙ αυτο­α­πα­σχο­λού­με­νοι και οι συνερ­γα­ζό­με­νοι στους συνε­ται­ρι­σμούς έχουν μικρή επιρ­ροή στα κόμ­μα­τα στην Ελλάδα.
Σε χώρες που ο τρί­τος τομέ­ας της οικο­νο­μί­ας (συνε­ται­ρι­στι­κών και κοι­νω­νι­κών επι­χει­ρή­σε­ων) έχει θεσμι­κή στή­ρι­ξη υπάρ­χει σημα­ντι­κή άνο­δος της κοι­νω­νι­κής οικο­νο­μί­ας και δημιουρ­γία νέας απασχόλησης.
Οι χώρες αυτές απο­δεί­χθη­καν και λιγό­τε­ρο ευά­λω­τες στη γενι­κό­τε­ρη οικο­νο­μι­κή κρί­ση. Οι συνε­ται­ρι­στι­κές τρά­πε­ζες τα αλλη­λο­α­σφα­λι­στι­κά ταμεία και οι κατα­να­λω­τι­κοί συνε­ται­ρι­σμοί έδω­σαν το στίγ­μα της ανθε­κτι­κό­τη­τας. Οι ενερ­γεια­κές κοι­νό­τη­τες είναι επί­σης μια νέα πρα­κτι­κή που δεί­χνει δυνα­μι­κά το μέλ­λον της κοι­νω­νι­κής οικο­νο­μί­ας. Η αγρο­δια­τρο­φή με τη κοι­νω­νι­κά υπο­στη­ρι­ζό­με­νη γεωρ­γία και οι κοι­νω­νι­κές επι­χει­ρή­σεις στο τομέα υγεί­ας και κοι­νω­νι­κής μέρι­μνας δεί­χνουν την ποιο­τι­κή δια­φο­ρά. Στο τέλος- τέλος η κοι­νω­νι­κή οικο­νο­μία ανα­πλη­ρώ­νει τα εισο­δή­μα­τα που χάνο­νται από την συρ­ρί­κνω­ση της μισθω­τής εργα­σί­ας. Δεν ανα­πλη­ρώ­νει με την αύξη­ση των μισθών αλλά με την μεί­ω­ση των τιμών στον συνε­ται­ρι­ζό­με­νο κατα­να­λω­τή για μια σει­ρά από προ­ϊ­ό­ντα και υπη­ρε­σί­ες. Αυτή είναι μια ποιο­τι­κή δια­φο­ρά που έρχε­ται να καθο­ρί­ζει το μέλ­λον. Ανα­πό­φευ­κτα τότε η κοι­νω­νι­κή οικο­νο­μία θα μπει επι­τα­κτι­κά στην πολι­τι­κή ατζέντα.
Βρεί­τε μας και στη σελί­δα μας στο Facebook:
Η Πολι­τι­κή σήμερα

- Δια­φή­μι­ση -

- Δια­φή­μι­ση -

- Δια­φή­μι­ση -