Η Πρωτομαγιά ως σύμβολο αγώνα των εργατών από το Σικάγο του 1886 μέχρι την Ελλάδα του 2025

γρά­φει ο Χαρά­λα­μπος Στέρτσος

---

Η διπλή όψη της Πρωτομαγιάς

Την πρώ­τη Μαΐ­ου γιορ­τά­ζε­ται κάθε χρό­νο η Ημέ­ρα των Εργα­τών, αλλά και η μέρα των λου­λου­διών και της Άνοι­ξης. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, όμως, πρό­κει­ται για τη γιορ­τή της εξέ­γερ­σης των εργα­τών του Σικά­γου το 1886, μια από τις πιο καθο­ρι­στι­κές στιγ­μές της πάλης των τάξε­ων στη νεό­τε­ρη επο­χή. Η ημέ­ρα έχει καθιε­ρω­θεί ως εργα­τι­κή απερ­γία, με όλες τις δημό­σιες υπη­ρε­σί­ες και επι­χει­ρή­σεις να παρα­μέ­νουν κλει­στές.

---

Οι απαρχές: Από τον Καναδά στο Σικάγο

Οι εργα­τι­κές διεκ­δι­κή­σεις είχαν ξεκι­νή­σει ήδη από το 1872 στον Κανα­δά, αλλά κορυ­φώ­θη­καν στις Ηνω­μέ­νες Πολι­τεί­ες. Το 1884, στο συνέ­δριο της Αμε­ρι­κα­νι­κής Ομο­σπον­δί­ας Εργα­σί­ας, απο­φα­σί­στη­κε η διορ­γά­νω­ση πανε­θνι­κών κινη­το­ποι­ή­σε­ων την 1η Μαΐ­ου 1886, με αίτη­μα το οκτά­ω­ρο. Το σύν­θη­μα ήταν σαφές:

«Οχτώ ώρες δου­λειά, οχτώ ώρες ανά­παυ­ση, οχτώ ώρες ύπνος»

---

Η εξέγερση του Σικάγο – Μάης 1886

Στις 1 Μαΐ­ου 1886, περισ­σό­τε­ροι από 600.000 εργά­τες συμ­με­τεί­χαν σε απερ­γί­ες στις ΗΠΑ, εκ των οποί­ων 80.000 στο Σικά­γο. Στις 4 Μαΐ­ου, χιλιά­δες εργά­τες, μαζί με τις οικο­γέ­νειές τους, δια­δή­λω­σαν ειρη­νι­κά στην πλα­τεία Haymarket. Η αστυ­νο­μία είχε παρα­τα­χθεί με 1.350 ενό­πλους. Μια βόμ­βα ρίχτη­κε προς την πλευ­ρά των αστυ­νο­μι­κών. Ακο­λού­θη­σε ανε­ξέ­λεγ­κτη ανταλ­λα­γή πυρών.

🔺 Απο­λο­γι­σμός:

• 7 νεκροί αστυνομικοί

• 4 επι­βε­βαιω­μέ­νοι νεκροί διαδηλωτές

• Πλή­θος τραυματιών

• 8 αναρ­χι­κοί συνε­λή­φθη­σαν και κατα­δι­κά­στη­καν, 4 εκτε­λέ­στη­καν, 1 αυτοκτόνησε

Το γεγο­νός συγκλό­νι­σε την παγκό­σμια κοι­νή γνώ­μη και απο­τέ­λε­σε τη θεμε­λί­ω­ση της Πρω­το­μα­γιάς ως εργα­τι­κής γιορ­τής. Το γνω­στό σκί­τσο του αναρ­χι­κού που πετά­ει βόμ­βα εμφα­νί­στη­κε τότε.

---

Η καθιέρωση της Πρωτομαγιάς ως Εργατικής Ημέρας

Το 1889, η Δεύ­τε­ρη Σοσια­λι­στι­κή Διε­θνής καθιέ­ρω­σε την 1η Μαΐ­ου ως παγκό­σμια ημέ­ρα τιμής των εργα­τών. Έκτο­τε, σε όλες τις χώρες, η Πρω­το­μα­γιά καθιε­ρώ­θη­κε ως ημέ­ρα απερ­γί­ας, πορειών και κοι­νω­νι­κών διεκ­δι­κή­σε­ων.

---

Εργατική Πρωτομαγιά στην Ελλάδα

Η πρώ­τη απερ­γία Πρω­το­μα­γιάς στην Ελλά­δα έγι­νε το 1888 στη Δρά­μα από καπνερ­γά­τες, ενώ η πρώ­τη οργα­νω­μέ­νη πρω­το­μα­γιά­τι­κη συγκέ­ντρω­ση έγι­νε το 1893 στην Αθή­να, με πρω­το­βου­λία του Σταύ­ρου Καλ­λέρ­γη και του Σοσια­λι­στι­κού Συλ­λό­γου. Τα αιτή­μα­τα περιλάμβαναν:

• Οκτά­ω­ρο

• Κυρια­κά­τι­κη αργία

• Κρα­τι­κή περίθαλψη

• Σύντα­ξη

Το 1894, πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε μεγά­λη δια­δή­λω­ση με 10 συλ­λή­ψεις και τη μετέ­πει­τα σύλ­λη­ψη του Καλ­λέρ­γη.

---

Το αιματοβαμμένο 1936 – Θεσσαλονίκη

Το 1936, οι καπνερ­γά­τες της Θεσ­σα­λο­νί­κης κατέ­βη­καν σε απερ­γία που πνί­γη­κε στο αίμα από τις δυνά­μεις του καθε­στώ­τος Μετα­ξά. Στις 9 Μαΐ­ου, 12 δια­δη­λω­τές σκο­τώ­θη­καν, ανά­με­σά τους και ο 25χρονος Τάσος Τού­σης.

📷 Η φωτο­γρα­φία της μητέ­ρας του Τού­ση, να θρη­νεί το γιο της στο πεζο­δρό­μιο, συγκλό­νι­σε την Ελλά­δα και ενέ­πνευ­σε τον Γιάν­νη Ρίτσο να γρά­ψει τον «Επι­τά­φιο», που μελο­ποι­ή­θη­κε αργό­τε­ρα από τον Μίκη Θεοδωράκη.

📜 Η καθιέ­ρω­ση της Πρω­το­μα­γιάς ως επί­ση­μη εργα­τι­κή γιορ­τή στην Ελλά­δα έγι­νε το 1937, με διά­ταγ­μα του Ιωάν­νη Μετα­ξά (ΦΕΚ A 135 — 09.04.1937).

---

Σύγχρονες πρωτομαγιάτικες κινητοποιήσεις

Το 2010, εν μέσω οικο­νο­μι­κής κρί­σης, η Πρω­το­μα­γιά συνο­δεύ­τη­κε από μαζι­κές δια­δη­λώ­σεις σε Αθή­να και Θεσ­σα­λο­νί­κη, ενά­ντια στις πολι­τι­κές του ΔΝΤ και τις περι­κο­πές. Οι εργα­ζό­με­νοι δια­μαρ­τύ­ρο­νταν για μειώ­σεις μισθών, απώ­λεια θέσε­ων εργα­σί­ας και κοι­νω­νι­κή υπο­βάθ­μι­ση.

---

Η Πρωτομαγιά σε όλο τον κόσμο

🔸 Γαλ­λία: Η μονα­δι­κή νόμι­μη αργία όπου οι εργα­ζό­με­νοι υπο­χρε­ού­νται να λάβουν άδεια. Οι δια­δη­λώ­σεις είναι παρά­δο­ση.
🔸 Αφρι­κή: Στην Αλγε­ρία, Αγκό­λα, Κένυα και Αίγυ­πτο, η 1η Μαΐ­ου είναι δημό­σια αργία με κρα­τι­κές τελε­τές.
🔸 Ασία: Στην Κίνα, η 1η Μαΐ­ου ήταν μέρος της Χρυ­σής Εβδο­μά­δας. Στην Ταϊ­βάν και Χονγκ Κονγκ είναι επί­ση­μη αργία.
🔸 Αμε­ρι­κή: Σε Βρα­ζι­λία και Μπαρ­μπά­ντος γιορ­τά­ζε­ται με εκδη­λώ­σεις των συν­δι­κά­των.
🔸 Ευρώ­πη: Στις περισ­σό­τε­ρες χώρες (Γερ­μα­νία, Βέλ­γιο, Αλβα­νία, Βουλ­γα­ρία), είναι επί­ση­μη αργία. Στη Δανία, δεν είναι αργία αλλά τηρεί­ται παραδοσιακά.

---

Η Πρωτομαγιά σήμερα – Μνήμη ή απεργία;

Η Πρω­το­μα­γιά δεν είναι απλώς μια ανοι­ξιά­τι­κη αργία, αλλά ένα σύμ­βο­λο αγώ­νων για ανθρώ­πι­νη εργα­σία και κοι­νω­νι­κή δικαιο­σύ­νη. Είναι η μέρα που μας θυμί­ζει ότι κανέ­να εργα­σια­κό δικαί­ω­μα δεν χαρί­στη­κε, αλλά κατα­κτή­θη­κε με αίμα, συλ­λο­γι­κό­τη­τα και οργά­νω­ση.

✊ Η Πρω­το­μα­γιά δεν είναι αργία, είναι απερ­γία.
✍️ Είναι χρέ­ος όλων μας να τιμού­με το παρελ­θόν και να διεκ­δι­κού­με το μέλλον.

---

📚 Πηγές

• Roediger, D., & Foner, P. (1986). Our Own Time: A History of American Labor and the Working Day.

• Εργα­τι­κό Κέντρο Αθήνας

• Ριζο­σπά­στης (2006)

• Ιστο­ρι­κό Αρχείο ΕΡΤ – Γεγο­νό­τα Μαΐ­ου 1936

• ΦΕΚ A 135 — 09.04.1937

• Wikipedia (ενό­τη­τες: Πρω­το­μα­γιά, Εργα­τι­κές Κινη­το­ποι­ή­σεις, Haymarket Affair, Παγκό­σμιοι Εορτασμοί)

Βρεί­τε μας και στη σελί­δα μας στο Facebook: Η Πολι­τι­κή σήμερα