Από την αρχαιότητα στον Άγιο Ιωάννη Ρέντη: Ιστορικές ρίζες και διαδρομές

του Χαράλαμπου Στέρτσου

ΜΕΡΟΣ Α

Ο αρχαίος Δήμος Ξυπετής και το Ρένδιον Πεδίον

Ο Άγιος Ιωάννης Ρέντης, μια περιοχή που σήμερα συναντάται στο δυτικό Λεκανοπέδιο και αποτελεί δημοτική ενότητα του Δήμου Νίκαιας – Αγίου Ιωάννη Ρέντη, έχει πίσω της μια ιστορική διαδρομή που χάνεται στα βάθη των αιώνων. Όσο και αν σήμερα τα εργοστάσια, οι αποθήκες και οι συγκοινωνιακοί κόμβοι κυριαρχούν στο τοπίο, κάτω από την άσφαλτο του Ρέντη υπάρχει ένα υπόστρωμα μνήμης που μαρτυρά τη σύνδεσή του με την αρχαία Αθήνα.

Κατά την αρχαιό­τη­τα, η περιο­χή απο­τε­λού­σε τμή­μα του Δήμου Ξυπε­τής (ή και Δήμος Τρώ­ων), ο οποί­ος μαζί με τους Δήμους Φαλή­ρου, Θυμοι­τά­δων και Πει­ραιώς σχη­μά­τι­ζαν το λεγό­με­νο «Τετρά­κω­μον Ηρά­κλειον». Η διοι­κη­τι­κή αυτή ενό­τη­τα είχε ιδιαί­τε­ρη σημα­σία, καθώς συν­δύ­α­ζε την ενδο­χώ­ρα με την παρά­κτια και ναυ­τι­κή ισχύ της αρχαί­ας Αθή­νας. Εικά­ζε­ται ότι κάπου εδώ βρι­σκό­ταν το λεγό­με­νο «Ρέν­διον Πεδί­ον» (ή «Ρέν­δειον»), τοπο­θε­σία όπου –σύμ­φω­να με ορι­σμέ­νες ιστο­ρι­κές ανα­φο­ρές– ίδρυ­σε ο φιλό­σο­φος Επί­κου­ρος τη σχο­λή του το 358 π.Χ. Αν και η σύν­δε­ση αυτή δεν είναι  απο­δε­δειγ­μέ­νη ιστο­ρι­κά, η ταύ­τι­ση δεν παύ­ει να γοητεύει.

Οι Ιπποθοωντίδες και η στρατιωτική-αγροτική φυσιογνωμία

Από τον 6ο π.Χ. αιώ­να και μέχρι τη ρωμαϊ­κή περί­ο­δο, η περιο­χή κατοι­κή­θη­κε από την ισχυ­ρή φυλή των Ιππο­θο­ω­ντι­δών, οι οποί­οι φέρε­ται να μετα­νά­στευ­σαν από την Ιωνία και εγκα­τα­στά­θη­καν σε διά­φο­ρους δήμους της δυτι­κής Αττι­κής – από τη Δεκέ­λεια έως τον Πει­ραιά. Οι Ιππο­θο­ω­ντί­δες είχαν στρα­τιω­τι­κή δομή, καθώς ανέ­πτυσ­σαν σώμα­τα ιππέ­ων και ασχο­λού­νταν με την εκτρο­φή και εξο­πλι­σμό πολε­μι­κών ίππων. Οι εύφο­ρες πεδιά­δες του Ρέντη προ­σφέ­ρο­νταν για τέτοιες δρα­στη­ριό­τη­τες, καθώς και για καλ­λιέρ­γειες που συνό­δευαν τα ιπποφορβεία.

Βυζαντινές αναφορές και Φραγκοκρατία

Κατά τη βυζα­ντι­νή περί­ο­δο, η περιο­χή φαί­νε­ται να υπα­γό­ταν στον Δήμο των Ελαιέ­ων, παρα­μέ­νο­ντας αγρο­τι­κή και μάλ­λον αραιο­κα­τοι­κη­μέ­νη. Οι σιω­πη­λές της μετα­βά­σεις στους αιώ­νες δεν άφη­σαν πυκνά ίχνη, μέχρι που κατά την περί­ο­δο της Φρα­γκο­κρα­τί­ας η περιο­χή συσχε­τί­στη­κε με την επι­φα­νή οικο­γέ­νεια των Ρέντη­δων ή Ρέν­δη­δων. Η ύπαρ­ξη του ναού του Αγί­ου Ιωάν­νη, ο οποί­ος συν­δέ­θη­κε με την οικο­γέ­νεια αυτή, οδή­γη­σε στην καθιέ­ρω­ση της σημε­ρι­νής ονομασίας.

Η λέξη “Ρέντης” φέρε­ται να προ­έρ­χε­ται από τη φρά­ση «εκ των έσω ρέον ύδωρ», υπο­δη­λώ­νο­ντας πιθα­νώς την ύπαρ­ξη υπό­γειων υδά­τι­νων ρευ­μά­των ή πηγών. Το όνο­μα απα­ντά­ται σε γρα­πτές πηγές από τον 16ο αιώ­να και δια­τη­ρή­θη­κε μέχρι σήμε­ρα, σε πεί­σμα των μεγά­λων μετα­σχη­μα­τι­σμών που δέχτη­κε η περιοχή.

Από τον Δήμο στον σύγχρονο Ρέντη

Η διοι­κη­τι­κή αυτο­νό­μη­ση του Ρέντη ήρθε αρκε­τά αργό­τε­ρα, όταν το 1925 δημιουρ­γή­θη­κε η Κοι­νό­τη­τα Αγί­ου Ιωάν­νη Ρέντη από τμή­μα­τα των Δήμων Αθη­ναί­ων και Πει­ραιώς. Έκτο­τε, η ιστο­ρία του ακο­λου­θεί μια συνε­χή πορεία μετα­μορ­φώ­σε­ων, από αγρο­τι­κή ενδο­χώ­ρα σε βιο­μη­χα­νι­κό και εμπο­ρι­κό κέντρο, με την ιστο­ρι­κή του ρίζα να φωτί­ζει το παρελ­θόν και να θέτει ερω­τή­μα­τα για το μέλλον.

📚 Βιβλιογραφία

• Καπε­τα­νά­κης Γ. κ.ά. (2007). Άγιος Ιωάν­νης Ρέντη. Η ιστο­ρι­κή και η πολε­ο­δο­μι­κή του εξέ­λι­ξη. Δήμος Αγί­ου Ιωάν­νη Ρέντη.

• Ανα­λυ­τή Β. (2007). Πολε­ο­δο­μι­κή εξέ­λι­ξη και κοι­νω­νι­κή κατοι­κία στον Άγιο Ιωάν­νη Ρέντη. Δήμος Αγί­ου Ιωάν­νη Ρέντη.

• ΕΣΥΕ. Απο­γρα­φές πλη­θυ­σμού.

• ΦΕΚ 48/Α’ (1925): Ίδρυ­ση Κοι­νό­τη­τας Αγί­ου Ιωάν­νη Ρέντη.

Βρεί­τε μας και στη σελί­δα μας στο Facebook: Νίκαια — Αγί­ου Ιωάν­νη Ρέντη σήμερα

- Δια­φή­μι­ση -

- Δια­φή­μι­ση -

- Δια­φή­μι­ση -