Είναι το άσυλο το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ανώτατης Εκπαίδευσης; – Τι θέλει να κάνει η κυβέρνηση με την κατάργησή του

Η κυβέρ­νη­ση Μητσο­τά­κη ετοι­μά­ζε­ται να φέρει – και μάλι­στα στο πρώ­το νομο­σχέ­διο που θα κατα­θέ­σει – ρύθ­μι­ση που θα καταρ­γεί το πανε­πι­στη­μια­κό άσυ­λο. Ήταν μια δέσμευ­σή της και μία από τις βασι­κές αιχ­μές της προ­ε­κλο­γι­κής εκστρα­τεί­ας της.

Μάλι­στα, η όλη πολι­τι­κή καμπά­νια της ΝΔ γύρω από το θέμα της «ανο­μί­ας» και της παρα­βα­τι­κό­τη­τας, σε μεγά­λο βαθ­μό επι­κε­ντρώ­θη­κε στα προ­βλή­μα­τα των Εξαρ­χεί­ων και στο πανε­πι­στη­μια­κό άσυλο.

Ωστό­σο, δεν είναι λίγοι εκεί­νοι που υπο­στη­ρί­ζουν ότι τα πράγ­μα­τα είναι πιο σύν­θε­τα τόσο ως προς το πρό­βλη­μα της παρα­βα­τι­κό­τη­τας στην ελλη­νι­κή κοι­νω­νία, όσο και ως προς την ίδια την Ανώ­τα­τη Εκπαίδευση.

Το πανεπιστημιακό άσυλο και η ιστορία του

Το πανε­πι­στη­μια­κό άσυ­λο έχει αρκε­τά μεγά­λη ιστο­ρία, περισ­σό­τε­ρο ως ένας εθι­μι­κός κανό­νας στα ευρω­παϊ­κά πανε­πι­στή­μια, σύμ­φω­να με τον οποίο τα πανε­πι­στή­μια ως χώροι γνώ­σης έπρε­πε να λει­τουρ­γούν ελεύ­θε­ρα από παρεμ­βά­σεις των φορέ­ων της εξου­σί­ας για να μπο­ρούν να προ­ά­γουν τη γνώση.

Στην Ελλά­δα για πολύ και­ρό ίσχυε ως ένα περί­που άτυ­πο δικαί­ω­μα και όχι ως θεσπι­σμέ­νος κανό­νας δικαί­ου. Αυτό μπο­ρεί να εξη­γή­σει το γεγο­νός ότι ακό­μη και επί δικτα­το­ρί­ας υπήρ­ξε θέμα ως προς το εάν μπο­ρού­σαν να εισβά­λουν οι αστυ­νο­μι­κές δυνά­μεις στην κατά­λη­ψη της Νομι­κής το Φεβρουά­ριο του 1973, ενώ η εικό­να της εισβο­λής του τανκ στο ΕΜΠ στις 17 Νοεμ­βρί­ου 1973 ταυ­τί­στη­κε στη συλ­λο­γι­κή μνή­μη με τον αυταρ­χι­σμό και τη βαναυ­σό­τη­τα της δικτατορίας.

Μετα­πο­λι­τευ­τι­κά και πάνω στη μεγά­λη άνο­δο και ριζο­σπα­στι­κο­ποί­η­ση του φοι­τη­τι­κού κινή­μα­τος ο άσυ­λο ανα­δεί­χτη­κε σε βασι­κό αίτη­μα και ανα­γνω­ρί­στη­κε επί­ση­μα και θεσμι­κά με τον Ν. 1268/82. Το καθε­στώς θα δια­τη­ρη­θεί μέχρι το 2011, επί της ουσί­ας πέραν επι­μέ­ρους τρο­πο­ποι­ή­σε­ων και θα καταρ­γη­θεί με τον Ν. 4009/11 για να επα­νέλ­θει από την κυβέρ­νη­ση του ΣΥΡΙΖΑ με τον Ν. 4485/2017.

Τι ακριβώς προβλέπεται για το άσυλο

Σε αντί­θε­ση, με αυτό που ακού­γε­ται συνή­θως το θεσμι­κό πλαί­σιο για το άσυ­λο δεν απα­γό­ρευε συλ­λή­βδην την είσο­δο των αστυ­νο­μι­κών δυνά­με­ων στους πανε­πι­στη­μια­κούς χώρους. Ο ισχύ­ων νόμος προ­βλέ­πει ότι «επέμ­βα­ση δημό­σιας δύνα­μης σε χώρους των ΑΕΙ επι­τρέ­πε­ται αυτε­παγ­γέλ­τως σε περι­πτώ­σεις κακουρ­γη­μά­των (όπως είναι η εμπο­ρία και δια­κί­νη­ση ναρ­κω­τι­κών), καθώς και εγκλη­μά­των κατά της ζωής και ύστε­ρα από από­φα­ση του Πρυ­τα­νι­κού Συμ­βου­λί­ου σε οποια­δή­πο­τε άλλη περίπτωση».

Γι’ αυτό το λόγο και έχει υπάρ­ξει η άπο­ψη ότι το πρό­βλη­μα δεν βρί­σκε­ται στο θεσμι­κό πλαί­σιο αλλά στην εφαρ­μο­γή του, είτε σε σχέ­ση με τις Πρυ­τα­νι­κές Αρχές, είτε σε σχέ­ση με τις ίδιες τις αστυ­νο­μι­κές δυνάμεις.

Ποια είναι η κατάσταση στους πανεπιστημιακούς χώρους

Σε αντί­θε­ση με μια εικό­να γενι­κευ­μέ­νης παρα­βα­τι­κό­τη­τας, η πραγ­μα­τι­κό­τη­τα είναι ότι το πρό­βλη­μα εντο­πί­ζε­ται σε συγκε­κρι­μέ­να ιδρύ­μα­τα και όχι στο σύνο­λό τους: το πρό­βλη­μα της δια­κί­νη­σης ναρ­κω­τι­κών στον προ­αύ­λιο χώρο του ΑΠΘ, το λεγό­με­νο πρό­βλη­μα του «παρα­ε­μπο­ρί­ου» στο πεζο­δρό­μιο μπρο­στά από το Οικο­νο­μι­κό Πανε­πι­στή­μιο Αθη­νών και στα επει­σό­δια που γίνο­νται γύρω από το ιστο­ρι­κό κτί­ριο του ΕΜΠ στην οδό Πατη­σί­ων και λιγό­τε­ρο συχνά στο χώρο του Οικο­νο­μι­κού Πανε­πι­στη­μί­ου. Δεν πρό­κει­ται επο­μέ­νως για ένα ενιαίο πρό­βλη­μα, ούτε όμως για ένα γενι­κευ­μέ­νο πρόβλημα.

Τα περισ­σό­τε­ρο πανε­πι­στή­μια αντι­με­τω­πί­ζουν κατά και­ρούς προ­βλή­μα­τα, π.χ κλο­πών, αλλά με τον και­ρό έχουν μπο­ρέ­σει να προ­στα­τεύ­ουν τις εγκα­τα­στά­σεις τους.

Ακό­μη όμως και στα πανε­πι­στή­μια που αντι­με­τω­πί­ζο­νται στη δημό­σια σφαί­ρα ως χώροι «ανο­μί­ας» τα προ­βλή­μα­τα δεν προ­κύ­πτουν στε­νά από το πανε­πι­στη­μια­κό άσυ­λο. Για παρά­δειγ­μα, συγκρού­σεις με τις αστυ­νο­μι­κές δυνά­μεις από ομά­δες νεα­ρών, έχουν γίνει και σε πλή­θος άλλων περι­στά­σε­ων και όχι απα­ραί­τη­τα κοντά σε πανε­πι­στη­μια­κούς χώρους. Μάλι­στα, οι μεγα­λύ­τε­ρες πρό­σφα­τες συγκρού­σεις με την αστυ­νο­μία (π.χ. στις 12/2/2012) κυρί­ως έγι­ναν στην Πλα­τεία Συντάγ­μα­τος και τους γύρω δρόμους.

Αντί­στοι­χα, προ­βλή­μα­τα όπως αυτό της δια­κί­νη­σης ναρ­κω­τι­κών σε χώρους του ΑΠΘ έχουν πολύ περισ­σό­τε­ρο να κάνουν με συνο­λι­κό­τε­ρες κατα­στά­σεις, όπως και με απρο­θυ­μία της αστυ­νο­μί­ας να αντι­με­τω­πί­σει πιο συνο­λι­κά το ζήτη­μα, παρά με το καθε­στώς του ασύ­λου. Είναι χαρα­κτη­ρι­στι­κό ότι υπήρ­ξε μια περί­ο­δος που γινό­ταν εκτε­τα­μέ­νη χρή­ση ναρ­κω­τι­κών σε χώρους γύρω από τα κεντρι­κά κτί­ρια του Πανε­πι­στη­μί­ου Αθη­νών στο κέντρο της Αθή­νας, παρό­τι το άσυ­λο είχε καταργηθεί.

Το ζήτημα των καταλήψεων

Δια­φο­ρε­τι­κή είναι η κατά­στα­ση με τις φοι­τη­τι­κές κατα­λή­ψεις. Παρό­τι δεν έχου­με τα τελευ­ταία χρό­νια μεγά­λα κύμα­τα κατα­λή­ψε­ων πανε­πι­στη­μια­κών Σχο­λών, όπως αυτά του 1979, του 1987, του 1990–91, του 2006–2007, είναι μια μορ­φή πάλης που ακό­μη χρησιμοποιείται.

Είναι αλή­θεια πως υπάρ­χουν πανε­πι­στη­μια­κοί που θεω­ρούν ότι πρέ­πει να αντι­με­τω­πί­ζο­νται ως παρα­βα­τι­κή συμπε­ρι­φο­ρά, αν και δεν είναι η πλειο­ψη­φία. Η ΝΔ είναι παρα­δο­σια­κά αντί­θε­ση, αν και η ΔΑΠ-ΝΔΦΚ δεν έχει κάποια θέση που να τις αντι­με­τω­πί­ζει ως έκνο­μες ενέρ­γειες, απλώς προ­σπα­θεί να κερ­δί­σει τις συνε­λεύ­σεις για να στα­μα­τή­σουν οι κατα­λή­ψεις. Ωστό­σο, σε επί­πε­δο κόμ­μα­τος φαί­νε­ται πως η διά­θε­ση είναι να αντι­με­τω­πι­στούν ακό­μη πιο αυστηρά.

Πάντως και στο διε­θνή χώρο οι κατα­λή­ψεις, σε διά­φο­ρες παραλ­λα­γές παρα­μέ­νουν μια μορ­φή αγώ­να που χρη­σι­μο­ποιεί­ται από φοι­τη­τές. Τα τελευ­ταία χρό­νια έχου­με δει για παρά­δειγ­μα κατα­λή­ψεις όχι μόνο στα ελλη­νι­κά αλλά και στα γαλ­λι­κά, βρε­τα­νι­κά ακό­μη και στα αμε­ρι­κα­νι­κά πανεπιστήμια.

Γι’ αυτό το λόγο και αρκε­τοί υπο­στη­ρί­ζουν ότι το να ποι­νι­κο­ποι­η­θούν ουσια­στι­κά οι φοι­τη­τι­κές κατα­λή­ψεις ή να επι­τρα­πεί  στην αστυ­νο­μία να παρεμ­βαί­νει για τη δια­κο­πή τους, ισο­δυ­να­μεί με μια μεγά­λη αυταρ­χι­κή στροφή.

Τα ελλείμματα των πανεπιστημίων στη φύλαξη

Αρκε­τοί υπο­στη­ρί­ζουν ότι τα περισ­σό­τε­ρα προ­βλή­μα­τα θα μπο­ρού­σαν να αντι­με­τω­πι­στούν εάν τα πανε­πι­στή­μια διέ­θε­ταν καλύ­τε­ρες συν­θή­κες φύλα­ξης. Άλλω­στε, συχνά μεγα­λύ­τε­ρα προ­βλή­μα­τα έχουν υπάρ­ξει από κλο­πές παρά από κατα­λή­ψεις. Ωστό­σο, η φύλα­ξη παρα­μέ­νει ένα ζήτη­μα καθώς τα πανε­πι­στή­μια πια δεν μπο­ρούν να έχουν μόνι­μους φύλα­κες αλλά κάνουν δια­γω­νι­σμούς για συμ­βά­σεις έργου και συνο­λι­κά αντι­με­τω­πί­ζουν πρό­βλη­μα στο να μπο­ρούν να έχουν επαρ­κείς όρους φύλα­ξης, τόσο ως προς τον εξο­πλι­σμό (ξεκι­νώ­ντας από τον καλό φωτι­σμό) όσο και ως προς το προσωπικό.

Αντί­στοι­χα έχει δια­τυ­πω­θεί η άπο­ψη ότι όσο πιο πολύ λει­τουρ­γούν οι πανε­πι­στη­μια­κοί χώρο, έχουν πέραν των μαθη­μά­των και άλλες μορ­φω­τι­κές και επι­στη­μο­νι­κές εκδη­λώ­σεις και λει­τουρ­γούν ως σημεία ανα­φο­ράς των μελών της πανε­πι­στη­μια­κής κοι­νό­τη­τας, τόσο περισ­σό­τε­ρο δια­μορ­φώ­νε­ται μια συν­θή­κη που απο­τρέ­πει την εμφά­νι­ση παρα­βα­τι­κών συμπεριφορών.

Είναι τόσο απλό να εισβάλει η αστυνομία;

Ένα στοι­χείο που δεν συζη­τιέ­ται όσο πρέ­πει είναι ότι ακό­μη και όταν δεν ίσχυε το πανε­πι­στη­μια­κό άσυ­λο, η αστυ­νο­μία δεν ήταν τόσο έτοι­μη να εισβά­λει στα πανε­πι­στη­μια­κά κτίρια.

Και ο λόγος είναι προ­φα­νής τέτοιου είδους αστυ­νο­μι­κές επι­χει­ρή­σεις ενέ­χουν τον κίν­δυ­νο να εξε­λι­χθούν στο ακρι­βώς αντί­θε­το. Αντί να απο­κα­τα­στή­σουν την τάξη, να γενι­κεύ­σουν τα επει­σό­δια και φυσι­κά να θέσουν σε κίν­δυ­νο ζωές.

Αυτός ο κίν­δυ­νος ισχύ­ει ούτως ή άλλως για όλες τις σκέ­ψεις για αντι­με­τώ­πι­ση με «στρα­τιω­τι­κό» τρό­πο τέτοιων πρα­κτι­κών, είτε πρό­κει­ται για τα πανε­πι­στή­μια είτε για τα Εξάρχεια.

Και βέβαια το πρό­βλη­μα της ουσια­στι­κής νομι­μο­ποί­η­σης θα είναι πολύ μεγα­λύ­τε­ρο εάν υπάρ­ξει κατεύ­θυν­ση να αντι­με­τω­πί­ζο­νται με παρέμ­βα­ση των αστυ­νο­μι­κών δυνά­με­ων φοι­τη­τι­κές κινη­το­ποι­ή­σεις και κατα­λή­ψεις. Δεν είναι λίγοι εκεί­νοι που επι­ση­μαί­νουν ότι το πνεύ­μα δια­λό­γου μπο­ρεί να λύσει περισ­σό­τε­ρα προ­βλή­μα­τα από τις κατα­σταλ­τι­κές επεμβάσεις.

Τα πραγματικά προβλήματα της ανώτατης εκπαίδευσης

Η Ανώ­τα­τη Εκπαί­δευ­ση έχει πολ­λά προ­βλή­μα­τα. Έχει πρό­βλη­μα συνο­λι­κού προ­σα­να­το­λι­σμού, μετά και την τελευ­ταία μεταρ­ρύθ­μι­ση επί υπουρ­γί­ας Γαβρό­γλου, έχει πρό­βλη­μα χρη­μα­το­δό­τη­σης που παρα­μέ­νει πάντα πιο χαμη­λή από ό,τι πρέ­πει, έχει πρό­βλη­μα προ­σω­πι­κού καθώς χρειά­ζε­ται πανελ­λα­δι­κά πολύ περισ­σό­τε­ρες θέσεις ΔΕΠ από τις 500 που είχε απο­φα­σί­σει να προ­σφέ­ρει η προη­γού­με­νη κυβέρ­νη­ση, ιδί­ως τώρα με τη δημιουρ­γία των νέων τμη­μά­των, έχει πρό­βλη­μα σύν­δε­σή της με ένα παρα­γω­γι­κό μοντέ­λο που να κρα­τά­ει στη χώρα το υψη­λά ειδι­κευ­μέ­νο επι­στη­μο­νι­κό δυνα­μι­κό της, έχει πρό­βλη­μα απο­κρυ­στάλ­λω­σης ενός μοντέ­λου λει­τουρ­γί­ας που να επι­τρέ­πει τη συμ­με­το­χή όλης της πανε­πι­στη­μια­κής κοι­νό­τη­τας.  Από το πώς θα αντι­με­τω­πι­στούν αυτά τα προ­βλή­μα­τα θα κρι­θεί και το μέλ­λον της σε μια μετα­βα­τι­κή περί­ο­δο για μια χώρα που τώρα κάνει τα πρώ­τα δει­λά βήμα­τα εξό­δου από μια μεγά­λη κρίση.

 

Πηγή www.in.gr