Η μάχη με τον καρκίνο είναι πολιτική υπόθεση DNA, Τεχνητή Νοημοσύνη και το νέο πεδίο ανισοτήτων στην Υγεία

Μπάμπης Στέρτσος

Από την ασθένεια στην πολιτική επιλογή

Ο καρ­κί­νος δεν είναι πια μόνο ένα ιατρι­κό πρό­βλη­μα. Είναι ένας καθρέ­φτης της επο­χής μας, των πολι­τι­κών επι­λο­γών, των κοι­νω­νι­κών ανι­σο­τή­των και των ορί­ων της δημο­κρα­τί­ας μέσα στην τεχνο­λο­γι­κή έκρη­ξη. Για δεκα­ε­τί­ες, η αντι­με­τώ­πι­σή του περιο­ρι­ζό­ταν στην κλι­νι­κή πρά­ξη, στη φαρ­μα­κευ­τι­κή αγω­γή και στη νοσο­κο­μεια­κή περί­θαλ­ψη. Σήμε­ρα, όμως, η ραγδαία πρό­ο­δος στην αλλη­λού­χι­ση DNA και RNA, η δυνα­μι­κή είσο­δος της Τεχνη­τής Νοη­μο­σύ­νης στην ιατρι­κή και η προ­ο­πτι­κή των κβα­ντι­κών υπο­λο­γι­στών μετα­τρέ­πουν τη μάχη με τον καρ­κί­νο σε ζήτη­μα πολι­τι­κής πρώ­της γραμ­μής. Το κρί­σι­μο ερώ­τη­μα δεν είναι αν η τεχνο­λο­γία μπο­ρεί να σώσει ζωές, αλλά ποιοι θα έχουν πρό­σβα­ση σε αυτήν και με ποιους όρους.

Ο καρκίνος ως βιολογική μοναδικότητα

Η σύγ­χρο­νη ογκο­λο­γία έχει κατα­λή­ξει σε μια αδιαμ­φι­σβή­τη­τη δια­πί­στω­ση: ο καρ­κί­νος δεν απο­τε­λεί μία ενιαία νόσο, αλλά χιλιά­δες δια­φο­ρε­τι­κές βιο­λο­γι­κές κατα­στά­σεις. Κάθε όγκος φέρει το δικό του γενε­τι­κό απο­τύ­πω­μα στο DNA και εκδη­λώ­νει μια μονα­δι­κή δυνα­μι­κή συμπε­ρι­φο­ρά στο επί­πε­δο του RNA. Η επι­στή­μη είναι πλέ­ον σε θέση να «δια­βά­ζει» τις γενε­τι­κές μεταλ­λά­ξεις, να χαρ­το­γρα­φεί τη συμπε­ρι­φο­ρά των καρ­κι­νι­κών κυτ­τά­ρων και να προ­βλέ­πει πιθα­νές αντι­στά­σεις στις θερα­πεί­ες. Αυτή η πρό­ο­δος, ωστό­σο, δεν είναι αυτο­νό­η­τη. Προ­ϋ­πο­θέ­τει τερά­στια υπο­λο­γι­στι­κή ισχύ, πρό­σβα­ση σε μεγά­λης κλί­μα­κας δεδο­μέ­να και σύν­θε­τους αλγο­ρίθ­μους. Σε αυτό το σημείο, η ιατρι­κή γνώ­ση παύ­ει να είναι ουδέ­τε­ρη επι­στη­μο­νι­κή κατά­κτη­ση και μετα­τρέ­πε­ται σε πολι­τι­κή επιλογή.

Τεχνητή Νοημοσύνη στην Υγεία: πρόοδος ή νέος αποκλεισμός;

Η Τεχνη­τή Νοη­μο­σύ­νη υπό­σχε­ται μια επα­νά­στα­ση στην Υγεία, ανα­λύ­ο­ντας εκα­τομ­μύ­ρια γενε­τι­κά και κλι­νι­κά δεδο­μέ­να και προ­τεί­νο­ντας εξα­το­μι­κευ­μέ­νες θερα­πεί­ες με ακρί­βεια που μέχρι πρό­σφα­τα έμοια­ζε αδια­νό­η­τη. Όμως η υπό­σχε­ση αυτή συνο­δεύ­ε­ται από κρί­σι­μα ερω­τή­μα­τα εξου­σί­ας. Ποιος σχε­διά­ζει τους αλγο­ρίθ­μους που επη­ρε­ά­ζουν τις θερα­πευ­τι­κές απο­φά­σεις; Ποιος κατέ­χει τα βιο­λο­γι­κά δεδο­μέ­να των ασθε­νών; Ποιος ελέγ­χει τη δια­φά­νεια και την αξιο­πι­στία των αποτελεσμάτων;

Στην πρά­ξη, οι απα­ντή­σεις δεν οδη­γούν στα δημό­σια συστή­μα­τα Υγεί­ας, αλλά κυρί­ως σε μεγά­λες ιδιω­τι­κές εται­ρεί­ες τεχνο­λο­γί­ας και βιο­τε­χνο­λο­γί­ας. Αν η θερα­πεία του μέλ­λο­ντος εξαρ­τά­ται από ιδιω­τι­κές πλατ­φόρ­μες, πανά­κρι­βες υπο­δο­μές και κλει­στά οικο­συ­στή­μα­τα δεδο­μέ­νων, τότε οι ανι­σό­τη­τες στην Υγεία δεν θα περιο­ρι­στούν· θα οξυν­θούν. Η πρό­σβα­ση στη ζωή θα απο­κτή­σει οικο­νο­μι­κό φίλτρο.

Δημόσια Υγεία ή ιατρική ακριβείας για λίγους;

Η ιατρι­κή ακρι­βεί­ας προ­βάλ­λε­ται ως το νέο πρό­τυ­πο φρο­ντί­δας, με θερα­πεί­ες «κομ­μέ­νες και ραμ­μέ­νες» στον κάθε ασθε­νή. Χωρίς, όμως, μια συγκρο­τη­μέ­νη δημό­σια στρα­τη­γι­κή, κιν­δυ­νεύ­ει να εξε­λι­χθεί σε προ­νό­μιο των λίγων, να μετα­τρέ­ψει την Υγεία σε εμπο­ρεύ­σι­μο αγα­θό και να αφή­σει τα δημό­σια συστή­μα­τα περί­θαλ­ψης σε ρόλο ουρα­γού. Για χώρες όπως η Ελλά­δα, το ερώ­τη­μα είναι αμεί­λι­κτο: θα ενσω­μα­τω­θούν αυτές οι τεχνο­λο­γί­ες στο Εθνι­κό Σύστη­μα Υγεί­ας ή θα δημιουρ­γη­θεί ένα παράλ­λη­λο, ιδιω­τι­κό σύστη­μα υψη­λής τεχνο­λο­γί­ας, απρό­σι­το για τη μεγά­λη πλειο­νό­τη­τα των πολιτών;

Η Υγεία ως γεωπολιτικό πεδίο

Σε παγκό­σμιο επί­πε­δο, η Υγεία εξε­λίσ­σε­ται σε πεδίο γεω­πο­λι­τι­κού αντα­γω­νι­σμού. Οι Ηνω­μέ­νες Πολι­τεί­ες και η Κίνα επεν­δύ­ουν μαζι­κά στη συλ­λο­γή βιο­λο­γι­κών δεδο­μέ­νων, στην Τεχνη­τή Νοη­μο­σύ­νη στην ιατρι­κή και στην κβα­ντι­κή υπο­λο­γι­στι­κή. Η Ευρω­παϊ­κή Ένω­ση βρί­σκε­ται μπρο­στά σε ένα στρα­τη­γι­κό σταυ­ρο­δρό­μι: θα απο­κτή­σει ψηφια­κή και βιοϊ­α­τρι­κή κυριαρ­χία ή θα εξαρ­τά­ται από αλγο­ρίθ­μους και υπο­δο­μές τρίτων;

Ποιος ελέγχει το DNA μας;

Το ζήτη­μα του ελέγ­χου των βιο­λο­γι­κών δεδο­μέ­νων είναι ίσως το πιο κρί­σι­μο της νέας επο­χής. Το DNA και το RNA δεν είναι απλά ιατρι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες· είναι τα πιο προ­σω­πι­κά δεδο­μέ­να του ανθρώ­που. Χωρίς ισχυ­ρό θεσμι­κό και δημο­κρα­τι­κό πλαί­σιο, η ιδιω­τι­κό­τη­τα απει­λεί­ται, η εμπο­ρευ­μα­το­ποί­η­ση της ζωής κανο­νι­κο­ποιεί­ται και η εμπι­στο­σύ­νη στην ιατρι­κή επι­στή­μη δια­βρώ­νε­ται. Η τεχνο­λο­γία χωρίς δημο­κρα­τι­κό έλεγ­χο δεν είναι ουδέ­τε­ρη· είναι δυνη­τι­κά επικίνδυνη.

Κβαντικοί υπολογιστές και το επόμενο χάσμα

Στον ορί­ζο­ντα δια­φαί­νε­ται και η επό­με­νη μεγά­λη τομή: οι κβα­ντι­κοί υπο­λο­γι­στές. Οι δυνα­τό­τη­τές τους στην πρό­βλε­ψη της εξέ­λι­ξης του καρ­κί­νου είναι εντυ­πω­σια­κές, αλλά πρό­κει­ται για τεχνο­λο­γί­ες πανά­κρι­βες, συγκε­ντρω­μέ­νες σε ελά­χι­στα κέντρα και ελεγ­χό­με­νες από ισχυ­ρά κρά­τη και πολυ­ε­θνι­κές. Αν δεν υπάρ­ξουν δημό­σιες επεν­δύ­σεις και διε­θνείς συνερ­γα­σί­ες, το τεχνο­λο­γι­κό χάσμα στην Υγεία κιν­δυ­νεύ­ει να γίνει αγεφύρωτο.

Συμπέρασμα: η τεχνολογία δεν αρκεί

Η αλλη­λού­χι­ση DNA και RNA, η Τεχνη­τή Νοη­μο­σύ­νη και η κβα­ντι­κή υπο­λο­γι­στι­κή μπο­ρούν να αλλά­ξουν ριζι­κά τη μάχη με τον καρ­κί­νο. Από μόνες τους, όμως, δεν αρκούν. Δεν απα­ντούν στο πιο κρί­σι­μο ερώ­τη­μα της επο­χής μας: θέλου­με μια Ιατρι­κή για όλους ή μια Ιατρι­κή για όσους μπο­ρούν να πληρώσουν;

Η απά­ντη­ση δεν θα δοθεί στα εργα­στή­ρια ούτε στους αλγο­ρίθ­μους. Θα δοθεί στη δημό­σια πολι­τι­κή, στη χρη­μα­το­δό­τη­ση, στους θεσμούς και στη δημο­κρα­τι­κή λογο­δο­σία. Για­τί, τελι­κά, η μάχη με τον καρ­κί­νο δεν είναι μόνο βιο­λο­γι­κή. Είναι βαθιά, ανοι­χτά και αδια­πραγ­μά­τευ­τα πολιτική.

Βρεί­τε μας και στη σελί­δα μας στο Facebook: Η Υγεία σήμε­ρα Health today

- Δια­φή­μι­ση -

- Δια­φή­μι­ση -