Patti Smith: Η ποιήτρια του Ροκ και η φωνή της Punk επανάστασης

γράφει ο Χαράλαμπος Στέρτσος

«Jesus died for somebody’s sins but not mine».
Η Patti Smith δεν τραγουδούσε απλώς — έγραφε ιστορία. Ποιήτρια, μουσικός, ακτιβίστρια και ελεύθερο πνεύμα, παραμένει σύμβολο της punk επανάστασης και της πολιτισμικής αλήθειας.

#PattiSmith #PunkRock #PoetryAndRebellion #i‑loveathens.gr

Εισαγωγή

Σε μια επο­χή όπου η μου­σι­κή ταυ­τί­ζε­ται συχνά με τη βιο­μη­χα­νία της εικό­νας και την εμπο­ρι­κή επι­τυ­χία, η Patti Smith απο­τε­λεί την εξαί­ρε­ση που επι­βε­βαιώ­νει τον κανό­να: μια καλ­λι­τέ­χνι­δα που παρέ­μει­νε ακέ­ραιη, ποι­η­τι­κή και μαχη­τι­κή σε όλη τη διάρ­κεια της πολυ­ε­τούς καριέ­ρας της. Γνω­στή ως η “νονά της punk”, η Smith δεν ήταν ποτέ απλώς τρα­γου­δί­στρια· ήταν και παρα­μέ­νει ποι­ή­τρια, συγ­γρα­φέ­ας, πολι­τι­κή φωνή, και, πάνω απ’ όλα, ένα σύμ­βο­λο αλή­θειας και αντί­στα­σης σε έναν κόσμο που συχνά προ­τι­μά την επι­φά­νεια από το βάθος.

Η Patti Smith απο­τε­λεί μια από τις πιο σημα­ντι­κές και επι­δρα­στι­κές φιγού­ρες στην ιστο­ρία της ροκ μου­σι­κής, συν­δυά­ζο­ντας την ποί­η­ση με τη μου­σι­κή, την προ­σω­πι­κή εξο­μο­λό­γη­ση με την κοι­νω­νι­κή κρι­τι­κή, και την καλ­λι­τε­χνι­κή έκφρα­ση με την πολι­τι­κή δρά­ση. Η επί­δρα­σή της εκτεί­νε­ται πολύ πέρα από τα όρια της μου­σι­κής βιο­μη­χα­νί­ας, αγγί­ζο­ντας τη λογο­τε­χνία, τις εικα­στι­κές τέχνες, τον ακτι­βι­σμό και τη φιλο­σο­φία της αντίστασης.

Από τη φτώχεια στην τέχνη: Τα πρώτα χρόνια

Η Patricia Lee Smith γεν­νή­θη­κε στις 30 Δεκεμ­βρί­ου του 1946 στο Σικά­γο και μεγά­λω­σε στο Νιου Τζέρ­σεϊ σε μια οικο­γέ­νεια της εργα­τι­κής τάξης. Ο πατέ­ρας της ήταν εργά­της σε εργο­στά­σιο, αλλά με πάθος για το διά­βα­σμα, ενώ η μητέ­ρα της ήταν σερ­βι­τό­ρα και μάρ­τυ­ρας του Ιεχω­βά. Αυτή η αντί­θε­ση μετα­ξύ της εργα­τι­κής κατα­γω­γής και της πνευ­μα­τι­κής ανα­ζή­τη­σης απο­τέ­λε­σε καθο­ρι­στι­κό στοι­χείο στη δια­μόρ­φω­ση της προ­σω­πι­κό­τη­τας και του έργου της.

Από τα εφη­βι­κά της χρό­νια, η Smith εμφά­νι­σε βαθύ ενδια­φέ­ρον για τη λογο­τε­χνία, επη­ρε­α­σμέ­νη από ποι­η­τές όπως ο Arthur Rimbaud, ο William Blake και ο Allen Ginsberg. Η παι­δι­κή της ηλι­κία σημα­δεύ­τη­κε από σοβα­ρές ασθέ­νειες, όπως φυμα­τί­ω­ση, ηπα­τί­τι­δα και οστρα­κιά, που την ανά­γκα­σαν να περά­σει μεγά­λα δια­στή­μα­τα σε απο­μό­νω­ση, δια­βά­ζο­ντας και ανα­πτύσ­σο­ντας τον εσω­τε­ρι­κό της κόσμο. Σε ηλι­κία 12 ετών, άρχι­σε να αμφι­σβη­τεί τα θρη­σκευ­τι­κά δόγ­μα­τα που της δίδα­σκε η μητέ­ρα της, ανα­πτύσ­σο­ντας μια κρι­τι­κή στά­ση απέ­να­ντι στους θεσμούς και τις κατε­στη­μέ­νες αντιλήψεις.

Στα 19 της, έμει­νε έγκυος και ανα­γκά­στη­κε να δώσει το παι­δί της για υιο­θε­σία, μια εμπει­ρία που την σημά­δε­ψε βαθιά και την ώθη­σε να ορκι­στεί ότι θα κάνει κάτι σημα­ντι­κό με τη ζωή της. Με αυτή την απο­φα­σι­στι­κό­τη­τα, μετα­κό­μι­σε στη Νέα Υόρ­κη στα τέλη της δεκα­ε­τί­ας του ’60, ανα­ζη­τώ­ντας την καλ­λι­τε­χνι­κή της ταυ­τό­τη­τα και ένα νέο ξεκίνημα.

Η μετα­κό­μι­σή της στη Νέα Υόρ­κη σημα­το­δό­τη­σε την είσο­δό της στην καλ­λι­τε­χνι­κή πρω­το­πο­ρία της επο­χής. Εκεί, εργά­στη­κε σε βιβλιο­πω­λείο και γνώ­ρι­σε σημα­ντι­κές προ­σω­πι­κό­τη­τες της καλ­λι­τε­χνι­κής σκη­νής. Η γνω­ρι­μία και η βαθιά σχέ­ση της με τον φωτο­γρά­φο Robert Mapplethorpe απο­τέ­λε­σε καθο­ρι­στι­κό σταθ­μό τόσο στη ζωή όσο και στην τέχνη της — κάτι που εξι­στό­ρη­σε με λυρι­κό τρό­πο στο βρα­βευ­μέ­νο αυτο­βιο­γρα­φι­κό της έργο “Just Kids” (2010).

Η Smith και ο Mapplethorpe έζη­σαν μαζί σε συν­θή­κες φτώ­χειας, μοι­ρα­ζό­με­νοι δωμά­τια που συχνά δεν είχαν καν τουα­λέ­τα. Δημιουρ­γού­σαν εγκα­τα­στά­σεις μαζί, ζωγρά­φι­ζαν και φωτο­γρά­φι­ζαν ο ένας τον άλλον. Ο Mapplethorpe έλε­γε στη Smith ότι ήταν ξεχω­ρι­στοί, ότι “κανείς δεν βλέ­πει όπως εμείς”. Αυτή η πεποί­θη­ση στην ιδιαι­τε­ρό­τη­τά τους και η αμοι­βαία υπο­στή­ρι­ξη τους επέ­τρε­ψαν να ανα­πτύ­ξουν την καλ­λι­τε­χνι­κή τους ταυ­τό­τη­τα σε ένα περι­βάλ­λον που συχνά ήταν εχθρι­κό προς τους νέους καλλιτέχνες.

Η γέννηση του punk μέσα από την ποίηση

Η Patti Smith δεν “έπαι­ξε” punk, το ενσάρ­κω­σε. Η είσο­δός της στη μου­σι­κή σκη­νή ήταν σχε­δόν τυχαία. Αρχι­κά, η Smith ήταν ποι­ή­τρια και συγ­γρα­φέ­ας, και μόνο αργό­τε­ρα άρχι­σε να συν­δυά­ζει την ποί­η­σή της με μου­σι­κή. Όταν ανέ­βη­κε για πρώ­τη φορά στη σκη­νή του θρυ­λι­κού CBGB στη Νέα Υόρ­κη το 1974, μετέ­φε­ρε την ποι­η­τι­κή της έντα­ση στην ηλε­κτρι­κή ενέρ­γεια του ροκ, συν­δυά­ζο­ντας το λόγο με τη μου­σι­κή, την πολι­τι­κή με την προ­σω­πι­κή εμπειρία.

Η φωνή της ήταν ωμή, δυνα­τή και αλη­θι­νή — μια φωνή που έσπα­γε τα στε­ρε­ό­τυ­πα του γυναι­κεί­ου ρόλου στη ροκ σκη­νή. Σε μια επο­χή όπου οι γυναί­κες στη μου­σι­κή βιο­μη­χα­νία συχνά περιο­ρί­ζο­νταν σε συγκε­κρι­μέ­νους ρόλους και εικό­νες, η Smith παρου­σί­α­σε μια εναλ­λα­κτι­κή οπτι­κή: μια γυναί­κα που δεν φοβό­ταν να είναι ανδρό­γυ­νη, δια­νο­ού­με­νη, πολι­τι­κο­ποι­η­μέ­νη και αυθεντική.

Το ντε­μπού­το άλμπουμ της “Horses” (1975), σε παρα­γω­γή του John Cale των Velvet Underground, θεω­ρεί­ται ο ακρο­γω­νιαί­ος λίθος του punk. Το εξώ­φυλ­λο —μια ασπρό­μαυ­ρη φωτο­γρα­φία της από τον Mapplethorpe— σόκα­ρε για την επο­χή, απο­δο­μώ­ντας τη σεξουα­λι­κή εικό­να της γυναί­κας στον χώρο του θεά­μα­τος. Η Smith εμφα­νί­ζε­ται με ανδρό­γυ­νο παρου­σια­στι­κό, φορώ­ντας λευ­κό που­κά­μι­σο και μαύ­ρο σακά­κι ριγ­μέ­νο στον ώμο, με έντο­νο, δια­πε­ρα­στι­κό βλέμ­μα που αμφι­σβη­τεί τον θεατή.

Το άλμπουμ περιεί­χε κομ­μά­τια όπως το «Gloria (In Excelsis Deo)», όπου η Smith ανα­κα­τα­σκευά­ζει τη σύν­θε­ση των Them, ξεκι­νώ­ντας με την αθά­να­τη φρά­ση: “Jesus died for somebody’s sins but not mine” (Ο Ιησούς πέθα­νε για τις αμαρ­τί­ες κάποιου, αλλά όχι για τις δικές μου). Αυτή η δήλω­ση απο­τέ­λε­σε μανι­φέ­στο της προ­σω­πι­κής της επα­νά­στα­σης ενά­ντια στις θρη­σκευ­τι­κές και κοι­νω­νι­κές συμ­βά­σεις της εποχής.

Σε αντί­θε­ση με τους κανό­νες του punk που δια­μορ­φώ­νο­νταν εκεί­νη την επο­χή —σύντο­μα, εκρη­κτι­κά κομ­μά­τια που απέρ­ρι­πταν το παρελ­θόν— το “Horses” περι­λάμ­βα­νε και το δεκά­λε­πτο, stream-of-consciousness “Land”, ένα φόρο τιμής στον πρω­τα­γω­νι­στή ενός μυθι­στο­ρή­μα­τος του William Burroughs. Η Smith δεν δίστα­ζε να συγκρί­νει τον εαυ­τό της με τον Rimbaud, τον Whitman και τον Dylan, διεκ­δι­κώ­ντας μια θέση στο πάν­θε­ον των μεγά­λων ποι­η­τών και στιχουργών.

Μουσικές επιρροές και αισθητικό υπόβαθρο

Η Smith άντλη­σε έμπνευ­ση από ποι­κί­λες πηγές, δημιουρ­γώ­ντας ένα μονα­δι­κό μου­σι­κό και αισθη­τι­κό υπό­βα­θρο που ξεπερ­νού­σε τα στε­νά όρια ενός μου­σι­κού είδους. Η μου­σι­κή της ταυ­τό­τη­τα δια­μορ­φώ­θη­κε από ένα εκλε­κτι­κό μείγ­μα επιρ­ρο­ών που περι­λάμ­βα­νε τόσο λογο­τε­χνι­κά όσο και μου­σι­κά ερεθίσματα.

Από τη beat ποί­η­ση του Allen Ginsberg και του William S. Burroughs έως την ψυχε­δε­λι­κή ροκ των Doors και των Rolling Stones, η Smith αφο­μοί­ω­σε και μετα­σχη­μά­τι­σε τις επιρ­ρο­ές της σε κάτι εντε­λώς προ­σω­πι­κό. Το blues, η folk και ο Bob Dylan —τον οποίο θεω­ρεί δάσκα­λο και πνευ­μα­τι­κό συνο­δοι­πό­ρο— απο­τέ­λε­σαν επί­σης σημα­ντι­κές επιρ­ρο­ές στο έργο της. Σε συνέ­ντευ­ξή της στο περιο­δι­κό Rolling Stone, η Smith έχει ανα­φέ­ρει: “Ο Dylan με δίδα­ξε ότι μπο­ρείς να γρά­ψεις ένα τρα­γού­δι για οτιδήποτε”.

Παράλ­λη­λα, οι λογο­τε­χνι­κές επιρ­ρο­ές από τον Rimbaud, τον Jean Genet και τη Sylvia Plath δια­πνέ­ουν ολό­κλη­ρο το έργο της, μετα­τρέ­πο­ντας κάθε τρα­γού­δι σε ένα ποι­η­τι­κό μανι­φέ­στο. Η Smith έχει χαρα­κτη­ρί­σει τον Rimbaud ως “το πρώ­το της αγό­ρι”, ανα­φε­ρό­με­νη στην έντο­νη πνευ­μα­τι­κή σύν­δε­ση που ένιω­θε με τον Γάλ­λο ποι­η­τή. Η επιρ­ροή του Rimbaud είναι εμφα­νής στην ποι­η­τι­κή της γλώσ­σα, στις σου­ρε­α­λι­στι­κές εικό­νες και στην επα­να­στα­τι­κή της στάση.

Η μου­σι­κή της Smith επη­ρε­ά­στη­κε επί­σης από την avant-garde σκη­νή της Νέας Υόρ­κης, ιδιαί­τε­ρα από τους Velvet Underground και τον Lou Reed. Η προ­σέγ­γι­σή της στη μου­σι­κή ήταν περισ­σό­τε­ρο δια­νοη­τι­κή παρά τεχνι­κή – η ίδια δεν είχε λάβει επί­ση­μη μου­σι­κή εκπαί­δευ­ση και αυτή η “αδυ­να­μία” μετα­τρά­πη­κε σε δύνα­μη, επι­τρέ­πο­ντάς της να προ­σεγ­γί­σει τη μου­σι­κή με έναν πιο ενστι­κτώ­δη και αυθε­ντι­κό τρόπο.

Η δική της punk δεν ήταν η ωμή άρνη­ση των πάντων, αλλά μια πνευ­μα­τι­κή και πολι­τι­στι­κή πρό­κλη­ση. Αντί να κατα­στρέ­ψει, ήθε­λε να ξανα­χτί­σει· να ανοί­ξει χώρους για νέες φωνές, νέες ιδέ­ες, νέες γλώσ­σες. Όπως δήλω­σε σε συνέ­ντευ­ξή της στο Forbes το 2018: “Εγώ προ­σω­πι­κά δεν είχα μια punk φιλο­σο­φία. Δεν υπήρ­ξα ποτέ αρνη­τι­κό άτο­μο, δεν είμαι μηδε­νί­στρια ή κάτι τέτοιο.”

Η σχέση με το punk κίνημα

Παρό­λο που η Patti Smith συχνά ανα­φέ­ρε­ται ως η “νονά του punk”, η σχέ­ση της με το κίνη­μα είναι πιο περί­πλο­κη από ό,τι υπο­δη­λώ­νει αυτός ο τίτλος. Η Smith δεν ήταν απλώς μέρος του punk κινή­μα­τος – ήταν μια από τις ιδρυ­τι­κές του φιγού­ρες, συμ­βάλ­λο­ντας στη δια­μόρ­φω­ση της αισθη­τι­κής και της φιλο­σο­φί­ας του πριν καν απο­κτή­σει όνομα.

Η σύν­δε­σή της με το punk προ­έρ­χε­ται κυρί­ως από την παρου­σία της στη σκη­νή του CBGB στη Νέα Υόρ­κη, από όπου γεν­νή­θη­κε το κίνη­μα. Εκεί, μαζί με συγκρο­τή­μα­τα όπως οι Ramones, οι Television και οι Talking Heads, η Smith συνέ­βα­λε στη δημιουρ­γία ενός νέου μου­σι­κού ιδιώ­μα­τος που αντι­τί­θε­το στον εμπο­ρι­κό ροκ ήχο της εποχής.

Ωστό­σο, η προ­σέγ­γι­σή της στο punk ήταν δια­φο­ρε­τι­κή από εκεί­νη πολ­λών συγ­χρό­νων της. Ενώ συγκρο­τή­μα­τα όπως οι Sex Pistols στη Βρε­τα­νία προ­ω­θού­σαν μια πιο μηδε­νι­στι­κή και κατα­στρο­φι­κή εκδο­χή του punk, η Smith ενσω­μά­τω­νε στοι­χεία ποί­η­σης, πνευ­μα­τι­κό­τη­τας και κοι­νω­νι­κού σχο­λια­σμού στη μου­σι­κή της. Όπως εξη­γεί ο μου­σι­κός κρι­τι­κός Simon Reynolds, “η Smith αντι­προ­σώ­πευε μια πιο δια­νοη­τι­κή, καλ­λι­τε­χνι­κή πλευ­ρά του punk, που συν­δε­ό­ταν με την παρά­δο­ση των beat ποι­η­τών και της αντι­κουλ­τού­ρας των ’60s”.

Η επιρ­ροή της στο punk κίνη­μα είναι αδιαμ­φι­σβή­τη­τη. Το άλμπουμ “Horses” θεω­ρεί­ται ευρέ­ως ως ένα από τα σημα­ντι­κό­τε­ρα έργα στην ιστο­ρία του punk, επη­ρε­ά­ζο­ντας αμέ­τρη­τους καλ­λι­τέ­χνες που ακο­λού­θη­σαν. Η ωμή, συναι­σθη­μα­τι­κή φωνή της και η ποι­η­τι­κή της προ­σέγ­γι­ση στους στί­χους άνοι­ξαν νέους δρό­μους για την έκφρα­ση μέσα στο πλαί­σιο της ροκ μουσικής.

Η Smith αμφι­σβή­τη­σε επί­σης τους έμφυ­λους ρόλους στη μου­σι­κή βιο­μη­χα­νία, απο­τε­λώ­ντας πρό­τυ­πο για γυναί­κες καλ­λι­τέ­χνι­δες που ήθε­λαν να εκφρα­στούν πέρα από τα καθιε­ρω­μέ­να πρό­τυ­πα. Η ανδρό­γυ­νη εμφά­νι­σή της, η άρνη­σή της να συμ­μορ­φω­θεί με τις προσ­δο­κί­ες της βιο­μη­χα­νί­ας και η αυθε­ντι­κό­τη­τά της ενέ­πνευ­σαν γενιές γυναι­κών στη ροκ μουσική.

Κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο και ακτιβισμός

Η καριέ­ρα της Patti Smith εξε­λί­χθη­κε σε μια περί­ο­δο έντο­νων κοι­νω­νι­κο­πο­λι­τι­κών αλλα­γών στις Ηνω­μέ­νες Πολι­τεί­ες και παγκο­σμί­ως. Η δεκα­ε­τία του ’70, όταν η Smith εμφα­νί­στη­κε στη μου­σι­κή σκη­νή, ήταν μια επο­χή μετά­βα­σης: το κίνη­μα για τα πολι­τι­κά δικαιώ­μα­τα, οι δια­μαρ­τυ­ρί­ες κατά του πολέ­μου του Βιετ­νάμ, το φεμι­νι­στι­κό κίνη­μα και η σεξουα­λι­κή επα­νά­στα­ση είχαν αλλά­ξει ριζι­κά το κοι­νω­νι­κό τοπίο.

Η Νέα Υόρ­κη εκεί­νης της επο­χής, όπου η Smith δια­μόρ­φω­σε την καλ­λι­τε­χνι­κή της ταυ­τό­τη­τα, βρι­σκό­ταν σε οικο­νο­μι­κή κρί­ση. Το Μαν­χά­ταν, ιδιαί­τε­ρα περιο­χές όπως το East Village και το Lower East Side, ήταν γεμά­το εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­να κτί­ρια και υψη­λά ποσο­στά εγκλη­μα­τι­κό­τη­τας. Ωστό­σο, αυτό το περι­βάλ­λον προ­σέ­φε­ρε φθη­νά ενοί­κια και χώρους για καλ­λι­τέ­χνες, δημιουρ­γώ­ντας μια ζωντα­νή underground σκηνή.

Η Smith υπήρ­ξε πάντα πολι­τι­κο­ποι­η­μέ­νη, αν και με έναν τρό­πο που υπερ­βαί­νει τις συμ­βα­τι­κές πολι­τι­κές διαι­ρέ­σεις. Η πολι­τι­κή της στά­ση εκφρά­ζε­ται μέσα από την τέχνη της, με τρα­γού­δια που σχο­λιά­ζουν κοι­νω­νι­κά ζητή­μα­τα και προ­ω­θούν ιδέ­ες ελευ­θε­ρί­ας και αυτο­διά­θε­σης. Το “People Have the Power” (1988) έχει γίνει ύμνος δια­μαρ­τυ­ρί­ας και ελπί­δας, με τη Smith να το ερμη­νεύ­ει σε πολ­λές πολι­τι­κές συγκε­ντρώ­σεις και διαδηλώσεις.

Η Smith έχει συμ­με­τά­σχει ενερ­γά σε αντι­πο­λε­μι­κές δια­μαρ­τυ­ρί­ες και πολι­τι­κές εκδη­λώ­σεις. Όπως ανα­φέ­ρει το Democracy Now, “η Patti Smith υπήρ­ξε μακρο­χρό­νια ακτι­βί­στρια, εμφα­νι­ζό­με­νη τακτι­κά σε αντι­πο­λε­μι­κές συγκε­ντρώ­σεις και πολι­τι­κές εκδη­λώ­σεις”. Η στά­ση της απέ­να­ντι στην πολι­τι­κή είναι βαθιά ριζω­μέ­νη στην πεποί­θη­σή της για την ατο­μι­κή ευθύ­νη και τη συλ­λο­γι­κή δράση.

Το 2004, με το άλμπουμ “Trampin’”, η Smith πήρε μια πιο άμε­ση πολι­τι­κή στά­ση, με τρα­γού­δια που επέ­κρι­ναν την κυβέρ­νη­ση Bush και τον πόλε­μο στο Ιράκ. Σε συνέ­ντευ­ξή της στο Seattle PI, δήλω­σε: “Δεν είμαι πολι­τι­κός. Είμαι πολί­της. Και ως πολί­της, έχω την ευθύ­νη να εκφρά­ζω τις ανη­συ­χί­ες μου.”

Η Smith έχει επί­σης υπο­στη­ρί­ξει περι­βαλ­λο­ντι­κά ζητή­μα­τα και τα δικαιώ­μα­τα των αυτό­χθο­νων πλη­θυ­σμών. Η πολι­τι­κή της δρά­ση δεν περιο­ρί­ζε­ται στις ΗΠΑ – έχει εκφρά­σει αλλη­λεγ­γύη με διά­φο­ρα κινή­μα­τα παγκο­σμί­ως, από την Παλαι­στί­νη μέχρι το Μεξικό.

Το 2021, η Smith τιμή­θη­κε με το Κλει­δί της Πόλης της Νέας Υόρ­κης, μια ανα­γνώ­ρι­ση της καλ­λι­τε­χνι­κής και κοι­νω­νι­κής της συνει­σφο­ράς. Κατά την τελε­τή, δήλω­σε: “Η Νέα Υόρ­κη έχει υπάρ­ξει η πηγή της έμπνευ­σής μου, το σπί­τι των ονεί­ρων μου… Είναι η πόλη όπου έγι­να αυτό που είμαι.”

Η επιρροή της και η πνευματική της κληρονομιά

Η Patti Smith ενέ­πνευ­σε γενιές καλ­λι­τε­χνών, επη­ρε­ά­ζο­ντας βαθιά τόσο τη μου­σι­κή όσο και την ευρύ­τε­ρη κουλ­τού­ρα. Η επί­δρα­σή της εκτεί­νε­ται πολύ πέρα από τα όρια του punk και του ροκ, αγγί­ζο­ντας διά­φο­ρα μου­σι­κά είδη και καλ­λι­τε­χνι­κές εκφράσεις.

Στον μου­σι­κό χώρο, καλ­λι­τέ­χνι­δες όπως η PJ Harvey, η Florence Welch, η Courtney Love και η Alanis Morissette έχουν ανα­γνω­ρί­σει την επιρ­ροή της Smith στο έργο τους. Η PJ Harvey έχει δηλώ­σει: “Η Patti Smith μου έδει­ξε ότι μια γυναί­κα μπο­ρεί να είναι δυνα­τή, ευά­λω­τη, ποι­η­τι­κή και άγρια ταυ­τό­χρο­να”. Συγκρο­τή­μα­τα όπως οι R.E.M., οι Sonic Youth και οι U2 έχουν επί­σης επη­ρε­α­στεί από την προ­σέγ­γι­σή της στη μου­σι­κή και τους στίχους.

Ο Michael Stipe των R.E.M. έχει περι­γρά­ψει τη Smith ως “τον λόγο που έγι­να μου­σι­κός”, ενώ ο Bono των U2 την έχει χαρα­κτη­ρί­σει ως “την πιο επα­να­στα­τι­κή καλ­λι­τέ­χνι­δα της γενιάς της”. Η επιρ­ροή της Smith είναι εμφα­νής και στο έργο νεό­τε­ρων καλ­λι­τε­χνών, όπως η St. Vincent και η Savages, που συνε­χί­ζουν την παρά­δο­ση της ανε­ξάρ­τη­της, ποι­η­τι­κής προ­σέγ­γι­σης στη ροκ μουσική.

Δεν είναι όμως μόνο η μου­σι­κή που άσκη­σε επιρ­ροή. Είναι η στά­ση της απέ­να­ντι στη ζωή και την τέχνη: η αλή­θεια της, η ανι­διο­τε­λής έκφρα­ση, ο σεβα­σμός προς την ποί­η­ση, η ανοι­χτή πολι­τι­κή της τοπο­θέ­τη­ση. Η Smith έχει επη­ρε­ά­σει συγ­γρα­φείς, ποι­η­τές και εικα­στι­κούς καλ­λι­τέ­χνες με την ολι­στι­κή της προ­σέγ­γι­ση στην τέχνη και τη ζωή.

Η επι­τυ­χία του βιβλί­ου της “Just Kids”, που κέρ­δι­σε το National Book Award το 2010, επι­βε­βαί­ω­σε τη θέση της όχι μόνο ως μου­σι­κού αλλά και ως σημα­ντι­κής λογο­τε­χνι­κής φωνής. Το βιβλίο, που περι­γρά­φει τη σχέ­ση της με τον Robert Mapplethorpe και τη ζωή τους στη Νέα Υόρ­κη της δεκα­ε­τί­ας του ’70, έχει χαρα­κτη­ρι­στεί ως ένα από τα καλύ­τε­ρα μου­σι­κά απο­μνη­μο­νεύ­μα­τα που έχουν γρα­φτεί ποτέ.

Η Smith έχει επί­σης επη­ρε­ά­σει τον τρό­πο με τον οποίο αντι­λαμ­βα­νό­μα­στε τον ρόλο του καλ­λι­τέ­χνη στην κοι­νω­νία. Η άρνη­σή της να δια­χω­ρί­σει την τέχνη από την πολι­τι­κή, το προ­σω­πι­κό από το συλ­λο­γι­κό, έχει εμπνεύ­σει πολ­λούς καλ­λι­τέ­χνες να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν τη φωνή τους για κοι­νω­νι­κή αλλαγή.

Σε κάθε της εμφά­νι­ση —είτε πάνω σε σκη­νή, είτε με πένα στο χέρι— η Smith υπεν­θυ­μί­ζει πως η τέχνη δεν είναι κατα­φύ­γιο, αλλά πεδίο μάχης. Ο άνθρω­πος, λέει, «δεν πρέ­πει να εγκα­τα­λεί­πει ποτέ το δικαί­ω­μα να ελπί­ζει και να εξε­γεί­ρε­ται». Αυτό το μήνυ­μα ελπί­δας και αντί­στα­σης παρα­μέ­νει επί­και­ρο και ισχυ­ρό, ακό­μα και σήμερα.

Δισκογραφία: από την επανάσταση στην ωριμότητα

Η δισκο­γρα­φι­κή πορεία της Patti Smith εκτεί­νε­ται σε πέντε δεκα­ε­τί­ες και αντι­κα­το­πτρί­ζει τη μετά­βα­σή της από την επα­να­στα­τι­κό­τη­τα της νεό­τη­τας στην ωρι­μό­τη­τα μιας καλ­λι­τέ­χνι­δας που έχει απο­δε­χτεί τον χρό­νο, χωρίς να παραι­τεί­ται από την ανά­γκη για αλλα­γή. Η μου­σι­κή της εξε­λί­χθη­κε, αλλά δεν έχα­σε ποτέ τον πυρή­να της: έναν συν­δυα­σμό προ­σω­πι­κής εξο­μο­λό­γη­σης και κοι­νω­νι­κού σχολιασμού.

Στούντιο Άλμπουμ

1. Horses (1975) — Το εμβλη­μα­τι­κό ντε­μπού­το άλμπουμ που θεω­ρεί­ται ορό­ση­μο του punk. Περι­λαμ­βά­νει κομ­μά­τια όπως το “Gloria” και το “Land”.
2. Radio Ethiopia (1976) — Πιο σκλη­ρό και πει­ρα­μα­τι­κό από το προη­γού­με­νο, με έμφα­ση στον αυτο­σχε­δια­σμό και τις ηλε­κτρι­κές κιθάρες.
3. Easter (1978) — Περιέ­χει το πασί­γνω­στο «Because the Night», σε συνερ­γα­σία με τον Bruce Springsteen, που έγι­νε η μεγα­λύ­τε­ρη εμπο­ρι­κή επι­τυ­χία της.
4. Wave (1979) — Το τελευ­ταίο άλμπουμ πριν την προ­σω­ρι­νή απο­χώ­ρη­σή της από τη μου­σι­κή σκη­νή. Περι­λαμ­βά­νει το “Dancing Barefoot” και το “Frederick”, αφιε­ρω­μέ­νο στον μετέ­πει­τα σύζυ­γό της.
5. Dream of Life (1988) — Η επι­στρο­φή της μετά από εννέα χρό­νια απου­σί­ας. Περιέ­χει το εμβλη­μα­τι­κό «People Have the Power».
6. Gone Again (1996) — Ένα άλμπουμ που γρά­φτη­κε μετά το θάνα­το του συζύ­γου της Fred “Sonic” Smith και του αδελ­φού της. Αφιε­ρω­μέ­νο επί­σης στον Robert Mapplethorpe.
7. Peace and Noise (1997) — Συνέ­χι­σε το πέν­θι­μο ύφος του “Gone Again”, με πιο πολι­τι­κο­ποι­η­μέ­νους στίχους.
8. Gung Ho (2000) — Το τελευ­ταίο άλμπουμ της για την Arista Records, με θέμα­τα που περι­λαμ­βά­νουν τον Ho Chi Minh και τον πατέ­ρα της.
9. Trampin’ (2004) — Το πρώ­το της άλμπουμ για την Columbia Records, με έντο­νο αντι­πο­λε­μι­κό χαρακτήρα.
10. Twelve (2007) — Ένα άλμπουμ δια­σκευών κλα­σι­κών ροκ τρα­γου­διών, από καλ­λι­τέ­χνες όπως οι Jimi Hendrix, Bob Dylan και The Rolling Stones.
11. Banga (2012) — Το πιο πρό­σφα­το στού­ντιο άλμπουμ της, εμπνευ­σμέ­νο από τα ταξί­δια της και τη λογοτεχνία.

Live Άλμπουμ

1. Horses/Horses (2005) — Ζωντα­νή ηχο­γρά­φη­ση του άλμπουμ “Horses” στο 30ό έτος κυκλο­φο­ρί­ας του.
2. The Coral Sea (2008) — Συνερ­γα­σία με τον Kevin Shields των My Bloody Valentine, βασι­σμέ­νη στο ομώ­νυ­μο ποι­η­τι­κό έργο της Smith για τον Robert Mapplethorpe.

Συλλογές

1. Land (1975–2002) (2002) — Μια ανθο­λο­γία της καριέ­ρας της, που περι­λαμ­βά­νει τις μεγα­λύ­τε­ρες επι­τυ­χί­ες της και σπά­νιο υλικό.
2. Outside Society (2011) — Μια συλ­λο­γή των καλύ­τε­ρων τρα­γου­διών της από το 1975 έως το 2007.

Ένα ζωντανό σύμβολο

Σήμε­ρα, η Patti Smith ζει ανά­με­σα στη Νέα Υόρ­κη και το Παρί­σι, γρά­φει, ταξι­δεύ­ει, τρα­γου­δά και φωτο­γρα­φί­ζει. Στα σχε­δόν 80 της χρό­νια, δεν έχει απο­λέ­σει τίπο­τα από την πυκνό­τη­τα του βλέμ­μα­τός της και τη μαχη­τι­κό­τη­τα του πνεύ­μα­τός της. Όταν ανε­βαί­νει στη σκη­νή και τρα­γου­δά το “People Have the Power”, δεν είναι ένα σύν­θη­μα του παρελ­θό­ντος — είναι μια προ­τρο­πή για το παρόν.

Η Patti Smith δεν είναι είδω­λο. Είναι μάρ­τυ­ρας. Και σε έναν κόσμο που έχει ανά­γκη από μνή­μη και νόη­μα, η φωνή της συνε­χί­ζει να αντι­λα­λεί με τη δύνα­μη της ποί­η­σης και της ελευ­θε­ρί­ας. Όπως έγρα­ψε στο βιβλίο της “M Train”: “Δεν υπάρ­χει τέλος στην ανα­ζή­τη­ση. Υπάρ­χει μόνο μια παύ­ση στην αναζήτηση.”

Η Patti Smith σε συναυ­λία της στη Φιν­λαν­δία το 2007. πηγή: wikipedia

Βιβλιογραφία της Patti Smith

Ποιητικές Συλλογές

1. Seventh Heaven (1972)
2. Witt (1973)
3. Ha! Ha! Houdini! (1977)
4. Babel (1978)
5. Woolgathering (1992, επα­νέκ­δο­ση 2011)
6. The Coral Sea (1996) — Αφιε­ρω­μέ­νο στον Robert Mapplethorpe
7. Auguries of Innocence (2005)
8. Collected Lyrics, 1970–2015 (2015)

Απομνημονεύματα και Πεζογραφία

1. Just Kids (2010) — National Book Award Winner, για τη σχέ­ση της με τον Robert Mapplethorpe
2. M Train (2015) — Απο­μνη­μο­νεύ­μα­τα για τη ζωή της μετά το θάνα­το του συζύ­γου της
3. Devotion (2017) — Μέρος της σει­ράς “Why I Write”
4. Year of the Monkey (2019) — Απο­μνη­μο­νεύ­μα­τα για το έτος 2016

Πηγές

1. Smith, P. (2010). Just Kids. Ecco.
2. Smith, P. (2015). M Train. Knopf.
3. The Guardian. (2013). “Patti Smith: punk poet queen”. https://www.theguardian.com/music/2013/may/25/patti-smith-interview-punk-poet
4. (2004). “Intersections: Patti Smith, Poet Laureate of Punk”. https://www.npr.org/2004/04/12/1814648/intersections-patti-smith-poet-laureate-of-punk
5. Democracy Now. (2021). “People Have the Power”: Poet & Singer Patti Smith Awarded Key to NYC”. https://www.democracynow.org/2021/12/28/patti_smith_receives_key_to_nyc
6. (2018). “An Interview With Patti Smith: From Punk Icon To The Mother Of All Rockers”. https://www.forbes.com/sites/stevebaltin/2018/09/04/an-interview-with-patti-smith-from-punk-icon-to-the-mother-of-all-rockers/
7. (n.d.). “Patti Smith discography”. https://en.wikipedia.org/wiki/Patti_Smith_discography
8. (n.d.). “Patti Smith (Author of Just Kids)”. https://www.goodreads.com/author/show/196092.Patti_Smith

Βρεί­τε μας και στη σελί­δα μας στο Facebook: Η Μου­σι­κή σήμε­ρα Music today