Η ενίσχυση της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς και πολιτιστικής ταυτότητας στον αγροτικό χώρο

του Βασί­λη Τακτικού

Η ύπαι­θρος και τα χωριά συνε­χί­ζουν να μαρα­ζώ­νουν κοι­νω­νι­κά, παρά την οικο­νο­μι­κή κρί­ση στα μεγά­λα αστι­κά κέντρα και τα αντί­στοι­χα οικο­νο­μι­κά κίνη­τρα που υπάρ­χουν για τους νέους αγρό­τες . Από τα δεδο­μέ­να που έχου­με σήμε­ρα, είναι φανε­ρό ότι οι νέοι εγκα­τα­λεί­πουν τα χωριά τους ακό­μη και όταν οι οικο­νο­μι­κές συν­θή­κες είναι χει­ρό­τε­ρες στις πόλεις και με υψη­λό­τε­ρο κόστος ζωής. Ελά­χι­στες είναι οι εξαι­ρέ­σεις τα χρό­νια της κρί­σης, με αντί­στρο­φη πορεία από την πόλη προς το χωριά, που είναι ο επι­θυ­μη­τός στό­χος της περι­φε­ρεια­κής ανάπτυξης.

Δια­πι­στώ­νε­ται έτσι ότι, τα οικο­νο­μι­κά κίνη­τρα για τους νέους αγρό­τες και κυρί­ως για τις νέες γυναί­κες δεν επαρ­κούν για να παρα­μεί­νουν και να εργα­στούν στα χωριά τους. Μολο­νό­τι, οι νέες τεχνο­λο­γί­ες και το ΙΝΤΕΡΝΕΤ διευ­κο­λύ­νουν την επι­κοι­νω­νία και την απο­κέ­ντρω­ση των υπη­ρε­σιών άρα και την ανά­πτυ­ξη υπη­ρε­σιών στην ύπαι­θρο οι τάσεις παρα­μέ­νουν αρνη­τι­κά. Μόνο σε περιο­χές που έχει ανα­πτυ­χθεί ο μαζι­κός του­ρι­σμός συγκρα­τή­θη­κε ουσια­στι­κά ο αγρο­τι­κός πλη­θυ­σμός από το μεγά­λο κύμα της εσω­τε­ρι­κής μετα­νά­στευ­σης προς τα μεγά­λα αστι­κά κέντρα τα τελευ­ταία 50 χρό­νια. Αυτό όμως δεν είναι η λύση για την Ηπει­ρω­τι­κή Ελλά­δα, τις ορει­νές και απο­κλει­στι­κά αγρο­τι­κές περιοχές.

Το πρό­βλη­μα επο­μέ­νως, είναι πολι­τι­σμι­κό και πολι­τι­στι­κό για αυτούς που θα ήθε­λαν να μεί­νουν σε αγρο­τι­κές περιο­χές και μικρές πόλεις της επαρ­χί­ας και σαν τέτοιο κατα­γρά­φε­ται τις τελευ­ταί­ες δεκα­ε­τί­ες. Έχει να κάνει με την ποιό­τη­τα ζωής την πολι­τι­στι­κή πρό­σβα­ση και την πολι­τι­στι­κή ταυ­τό­τη­τα, όπως και με την πολι­τι­στι­κή απα­ξί­ω­ση των αγρο­τι­κών επαγ­γελ­μά­των και την εν γένει ζωή στην ύπαιθρο .

Με την κορύ­φω­ση της βιο­μη­χα­νι­κής περιό­δου και την εξά­πλω­ση του βιο­μη­χα­νι­κού πολι­τι­σμού στον αγρο­τι­κό χώρο, η ύπαι­θρος δεν μπο­ρού­σε να αντι­στα­θεί στο πρό­τυ­πο του πολι­τι­στι­κού κατα­να­να­λω­τι­σμού και την απο­ξέ­νω­ση των νέων κυρί­ως από την πολι­τι­στι­κή τους κλη­ρο­νο­μιά και την συμ­με­το­χή τους στην τοπι­κή πολι­τι­στι­κή δημιουρ­γία. Μπρο­στά στη πολι­τι­στι­κή βιο­μη­χα­νία της μου­σι­κής του κινη­μα­το­γρά­φου και της τηλε­ό­ρα­σης η τοπι­κή πολι­τι­στι­κή παρα­γω­γή περιο­ρί­στη­κε στο φολκλόρ.

Τώρα όμως αλλά­ζουν οι αντι­κει­με­νι­κές συν­θή­κες. Βρι­σκό­μα­στε μπρο­στά σε μια νέα μετά­βα­ση παρα­γω­γι­κών και πολι­τι­στι­κών σχέ­σε­ων. Στη μετά­βα­ση από το συγκε­ντρω­τι­κό μοντέ­λο της Β΄βιομηχανικής επα­νά­στα­σης στο ορι­ζό­ντιο μοντέ­λο της παρα­γω­γής και κοι­νω­νι­κών δικτύ­ων της Γ΄βιομηχνικής επα­νά­στα­σης στο οποίο δεν χρειά­ζε­ται οι άνθρω­ποι να συγκε­ντρώ­νο­νται στα μεγά­λα αστι­κά κέντρα για να εξε­λι­χθούν στην εργα­σία, στο εμπό­ριο και στις υπη­ρε­σί­ες που μπο­ρούν να προ­σφέ­ρουν. Στις νέες συν­θή­κες ολό­κλη­ρα χωριά καλά οργα­νω­μέ­να, μπο­ρούν να προ­ο­δεύ­ουν στην πλη­ρο­φο­ρι­κή στην ενέρ­γεια και τον πολι­τι­σμό αλλά και στην μετα­ποί­η­ση εξε­λιγ­μέ­νων αγρο­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων. Πολύ περισ­σό­τε­ρο μπο­ρούν να δώσουν ώθη­ση στον τοπι­κό πολι­τι­σμό της εθε­λο­ντι­κής συμ­με­το­χής που ήταν γνώ­ρι­σμα των προ­βιο­μη­χα­νι­κών τοπι­κών πολιτισμών.

Στην επο­χή μας υπάρ­χουν ανά­λο­γα πλε­ο­νε­κτή­μα­τα με επι­πλέ­ον δυνα­τό­τη­τες χάρις τις τεχνο­λο­γί­ες που διευ­κο­λύ­νουν την δικτύ­ω­ση αλλά και την συνο­λι­κή προ­σφο­ρά του τοπι­κού πολι­τι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος. Απα­ραί­τη­τη προ­ϋ­πό­θε­ση είναι η κατα­νό­η­ση των νέων δυνα­το­τή­των της επο­χής μας από τους πολί­τες του αγρο­τι­κού χώρου και ιδιαί­τε­ρα από την Τοπι­κή Αυτο­διοί­κη­ση ώστε να προ­σαρ­μό­σει την πολι­τι­στι­κή της πολι­τι­κή στα νέα δεδομένα.

Ένα κατάλ­λη­λο πολι­τι­στι­κό περι­βάλ­λον μπο­ρεί να ανα­τρο­φο­δο­τή­σει την τοπι­κή ερα­σι­τε­χνι­κή πολι­τι­στι­κή δημιουρ­γία και συμ­με­το­χή και να εμπλου­τι­στεί με νέα στοιχεία.

Αυτή η νέα προ­σέγ­γι­ση στη πολι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά έχει αρχί­ζει να ανα­γνω­ρί­ζε­ται από ένα κομ­μά­τι της Τ.Α και έχει εντο­πί­ζε­ται στο γενι­κό και σχε­δια­σμό του νέου (ΤΑΠΤΟΚ) Τοπι­κή Ανά­πτυ­ξη με πρω­το­βου­λία Τοπι­κών Κοινοτήτων.

Έτσι, για πρώ­τη φορά δίνε­ται σημα­σία στην ανά­δει­ξη της τοπι­κής πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς και συμ­με­το­χής των συλ­λό­γων και των κατοί­κων της κάθε περιο­χής. Δεν αντι­με­τω­πί­ζε­ται η πολι­τι­στι­κή κλη­ρο­νο­μιά μόνον ως φοκλόρ για του­ρί­στες αλλά τοπι­κή πολι­τι­στι­κή λει­τουρ­γία και συμμετοχή.

Αντι­θέ­τως, το πρό­γραμ­μα υπο­στη­ρί­ζει τον εμπλου­τι­σμό της τοπι­κής πολι­τι­στι­κής ζωής με μελέ­τες, πολι­τι­στι­κές υπο­δο­μές και εκδη­λώ­σεις που συν­δέ­ο­νται και στο­χεύ­ουν στη δια­τή­ρη­ση, απο­κα­τά­στα­ση και ανα­βάθ­μι­ση της πολι­τι­στι­κής και φυσι­κής κλη­ρο­νο­μιάς των χωριών. Με αυτό τον τρό­πο δίνε­ται η δυνα­τό­τη­τα σε πολι­τι­στι­κούς φορείς και στους Δήμους των αγρο­τι­κών περιο­χών, να συλ­λέ­ξουν το διά­σπαρ­το πολι­τι­στι­κό υλι­κό να το κωδι­κο­ποι­ή­σουν και να το συγκρο­τή­σουν σε θεμα­τι­κές για να το παρου­σια­στεί το συνο­λι­κό από­θε­μα σε συνερ­γα­σία με τους πολι­τι­στι­κούς συλ­λό­γους της περιο­χής, ώστε να δημιουρ­γή­σει ένα ενιαίο αφή­γη­μα της πολι­τι­στι­κής παρά­δο­σης και ταυ­τό­τη­τας της περιο­χής. Να διορ­γα­νώ­σουν μεγά­λα πολι­τι­στι­κά και επι­κοι­νω­νια­κά γεγο­νό­τα εκθέ­σεις και φεστι­βάλ με τοπι­κά δίκτυα συνεργασίας.

Αυτός ο σχε­δια­σμός, θα μπο­ρού­σε για παρά­δειγ­μα να περι­λαμ­βά­νει επι­σκο­πή­σεις από, την αρχι­τε­κτο­νι­κή κλη­ρο­νο­μιά, την γεω­μυ­θο­λο­γία της περιο­χής, εκκλη­σί­ες, μονές, παρα­δο­σια­κούς οικι­σμούς. Την παρα­δο­σια­κή μου­σι­κή, τα μου­σι­κά όργα­να, τους χορούς τις παρα­δο­σια­κές φορε­σιές. Τις τοπι­κές παρα­δο­σια­κές συντα­γές και η γαστρο­νο­μία, τα χει­ρο­τε­χνή­μα­τα, τα έθι­μα, τα λαϊ­κά παρα­μύ­θια, την τοπι­κή ιστο­ρία, τα τοπι­κά προ­ϊ­ό­ντα και τα παλαιά επαγ­γέλ­μα­τα, τα τοπι­κά πανη­γύ­ρια σε συν­δυα­σμό με τους παρα­δο­σια­κούς θεσμούς με την τοπι­κή ιστο­ρία, την χλω­ρί­δα και πανί­δα, τα αρω­μα­τι­κά βότα­να.. Όλα αυτά τα στοι­χεία σε σχέ­ση με επι­σκο­πή­σεις από τα βιβλία της κάθε περιο­χής με τις τοπι­κές ιστο­ρί­ες, τα συγ­γράμ­μα­τα και λαο­γρα­φι­κές περιγραφές.

Με αυτό τον τρό­πο θα μπο­ρού­σε να παρου­σια­στεί ένα συν­θε­τι­κό έργο για κάθε αγρο­τι­κό Δήμο, τα οποίο θα μετα­σχη­μα­τι­στεί σε ψηφια­κό πολι­τι­στι­κό προ­ϊ­όν που θα προ­βλη­θεί στο δια­δί­κτυο και θα εκδο­θεί ως βιβλίο. Τελι­κός σκο­πός όλης αυτής της δια­δι­κα­σί­ας ένα συνο­λι­κό αφή­γη­μα της πολι­τι­στι­κής ταυ­τό­τη­τας της περιο­χής, το οποίο μπο­ρεί να απο­τε­λέ­σει ένα χρή­σι­μο εργα­λείο όχι μόνο στην δια­τή­ρη­ση ανα­βάθ­μι­ση και ανά­δει­ξη της αυθε­ντι­κής αγρο­τι­κής πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς αλλά και σύγ­χρο­νης πολι­τι­στι­κής δημιουρ­γί­ας. Ανα­φε­ρό­μα­στε στο μετα­σχη­μα­τι­σμό των πολι­τι­στι­κών πόρων και τη δια­μόρ­φω­ση νέου πολι­τι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος κοι­νω­νι­κής εμπει­ρί­ας και πολι­τι­στι­κής πολι­τι­κής στα όρια του Δήμου και της Περιφέρειας.

Βέβαια, το κρί­σι­μο στοι­χείο σε αυτή την κατεύ­θυν­ση είναι η συνερ­γα­σία και οι συμπρά­ξεις των τοπι­κών πολι­τι­στι­κών φορέ­ων στο πλαί­σιο της κοι­νω­νι­κής οικο­νο­μί­ας και κοι­νω­νι­κής επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας. Συμπρά­ξεις οι οποί­ες μπο­ρούν να κάνουν βιώ­σι­μη την τοπι­κή πολι­τι­στι­κή δρά­ση όχι με κίνη­τρο την κερ­δο­φο­ρία όπως συμ­βαί­νει με τις ιδιω­τι­κές επι­χει­ρή­σεις αλλά με κίνη­τρο την προ­σφο­ρά στο κοι­νό πολι­τι­στι­κό περιβάλλον.

Το ζητού­με­νο είναι πάντα η πολι­τι­στι­κή πολι­τι­κή των Δήμων απέ­να­ντι στην ερή­μω­ση της υπαίθρου.

Η πολι­τι­στι­κή πολι­τι­κή είναι μια πολυ­σύν­θε­τη δια­δι­κα­σία συλ­λο­γι­κής δημιουρ­γί­ας στην οποία εμπλέ­κε­ται η τοπι­κή κοι­νω­νία, ο Δήμος, οι εθε­λο­ντι­κοί φορείς, οι χορη­γοί δωρη­τές στη καλ­λι­τε­χνι­κοί δημιουρ­γία. Το πολι­τι­στι­κό προ­ϊ­όν δεν είναι ένα εμπό­ρευ­μα της αγο­ράς ούτε απο­κλει­στι­κά του Δήμου και του κρά­τους. Ούτε βέβαια περιο­ρι­στι­κά υπό­θε­ση του πολι­τι­στι­κού του­ρι­σμού. Είναι συν-λει­τουρ­γία της τοπι­κής κοι­νω­νί­ας. Τα μνη­μεία και έργα της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, τα έργα τέχνης, κάστρα μονα­στή­ρια, δημο­τι­κά τρα­γού­δια κ.τ.π δεν φτιά­χτη­καν έχο­ντας υπό­ψη τους του­ρί­στες αλλά τις εκά­στο­τε τοπι­κές κοι­νω­νι­κές ανάγκες.

Από αυτή την λογι­κή βάση πρέ­πει να ξεκι­νά­ει σήμε­ρα και η πολι­τι­στι­κή πολι­τι­κή των Δήμων με στό­χο την πολι­τι­στι­κή παι­δεία και την βιω­σι­μό­τη­τα της τοπι­κής κοι­νω­νί­ας, για να ξανα­γί­νει ελκυ­στι­κή η ύπαι­θρος στους νέους και σε όλους εκεί­νους που θέλουν να δημιουρ­γή­σουν στο τόπο τους.

- Δια­φή­μι­ση -

- Δια­φή­μι­ση -

- Δια­φή­μι­ση -